Eerst toegeschreven aan Leonardo da Vinci en aan Sebastiano del Piombo werd het uiteindelijk terecht bij het werk van Tiziano Vecellio geklasseerd. Door de uitdrukking en kleur kreeg het schilderij de bijnaam ‘de zieke man’. Het duidt meteen op een vreemde eigenschap waarbij het ‘ingetogene’, ‘de verstilling’ vlug in verband met zwakte en tekort wordt gebracht. Toen hij het schilderde was zijn toekomstige opdrachtgever, Karel V veertien jaar, een jongen met toekomst. De schilder -hij werd toen zesentwintig- zou twee jaar later de officiële schilder van de republiek Venetië worden. Vergelijk je het met ‘Abraham en Isaak’ bedoeld voor een plafondschildering maar nu te bewonderen in de sacristie van de Santa Maria della Salute in Ventië , dan is beweging en palet ver van de soberheid en stilte die je bij ‘de zieke man’ terugvindt.

Je moet wel een engel zijn om zonder ernstige kwetsuren het zwaard van Abraham tegen te houden, mes waarmee hij zijn zoon Isaak (hier duidelijk nog Isaakje) aan de vragende god wil offeren. Een bijbelverhaal overigens waartegen ik als kind luidruchtig protesteerde, zeker bij de latere versie van Caravaggio (1573-1619) waarbij de erg menselijke engel Isaak’s arm tegenhoudt en als alternatief offer een ram aanwijst terwijl Isaak het doodsbang uitschreeuwt.

Rembrandt zal in 1636 zijn versie van het verhaal schilderen waarbij de grote vaderhand het gezicht van zoon Isaak vrijwel helemaal bedekt en je je kunt afvragen of het kind niet eerst gestikt dan wel de nek is afgesneden. De opgestoken linkerhand van de engel drukt duidelijk afkeuring uit. ‘Vent, toch!’

Abraham (Hebreeuws: אַבְרָהָם, Avrāhām of אֲבִירָם, Aviram, mogelijk "De/mijn vader is subliem", volgens de volksetymologie: "Vader van velen/vele volken") of Ibrahim (Arabisch: ابرَاهِيم, Ibrahim), eerder Abram geheten (Hebreeuws: אַבְרָם, avrām), is volgens de Hebreeuwse Bijbel en de Koran de aartsvader van de Israëlieten en Arabieren.[1] Omdat hij in overdrachtelijke zin ook zo wordt beschouwd door christenen worden het jodendom, de islam en het christendom ook wel de Abrahamitische religies genoemd. (Wikipedia)

Aandoenlijk is deze mooie versie van Jan Lievens hierboven waar vader en zoon in elkaars armen na-beven terwijl de ram al geofferd is. Wat is ons overkomen? Ook Leonard Cohen, in zijn album Songs from a Room (1969), vertelde het verhaal in zijn prachtige song ‘Story of Isaac’ (met de oorlog in Vietnam op de achtergrond) Hij legt Isaak de woorden van de song in de mond:

Cohens lied heeft een bitter einde:  wat is broederschap?  Als iemand mij broeder noemt, is dat dan op basis van het gevoel dat alle mensen broeders zijn, of is het een retorische kreet die in de zestiger jaren de jonge generatie van het 'Vrije Westen' ertoe moet bewegen onder een gezamenlijke noemer en met een gezamenlijk, van bovenaf aangereikt doel slachtpartijen aan te richten onder hen die plotseling niet meer als medemensen maar als "de Vijand" worden gezien?   (Bram van der Hout over Leonard Cohen)

Niet geheel toevallig vind je hierboven een van Titiaans mooiste werken: ‘Flora.’ Ze is een jaartje later dan ‘de zieke man’ geschilderd. Een mooie beschrijving uit de Web Gallery of Art:

"Dit is een van Titiaans mooiste werken, dat in de warme en gepassioneerde intensiteit van de kleur de jeugdige periode van Titiaan samenvat. De mooie vrouw die bloemen draagt zou Flora zijn, de klassieke godin van de bloemen en de lente. De titel Flora gaat terug op een gravure die in de 17e eeuw door Sandrart van het schilderij werd gemaakt. Dit schilderij is een van de eerste uit een reeks portretten van ideale vrouwelijke schoonheid die Titiaan schilderde. De glans van haar roodgouden haar, de zachte tint van haar huid en de net zichtbare borst waarvan de naaktheid vakkundig wordt benadrukt door haar hand en het roze brokaat, tonen Titiaans vaardigheden als subtiel colorist en zijn zekere gevoel voor sensualiteit."

Zij is mijn beeld tegenover de overdaad aan zgn. ‘mannelijkheid’ die de strijdende wereld deze dagen overvloedig toont zoals Noor Or in haar opstel “La Nausée” beschrijft:

"Maar ik ben gaan denken dat de wortel van het probleem, en van al het geweld dat de wereld op zijn grondvesten doet schudden, misschien wel mannelijkheid is.
Als ik bedenk dat nog maar een paar dagen geleden honderden Palestijnse en Israëlische vrouwen deelnamen aan de “vrouwen voor vrede”-mars in Jeruzalem, huiver ik bij de gruwel die daarop volgde. Ik huiver bij de gedachte aan die mannen die met hun wapens in de lucht zwaaien als rechtopstaande penissen. Ik huiver als ik denk aan de staatshoofden, vernederd, hun mannelijkheid gekneusd, die hun beslissingen zullen nemen met maar één gedachte in hun achterhoofd: bewijzen wie de grootste heeft.
Ik weet dat ik van alle kanten aangevallen zal worden. Door pro-Palestijnen, door pro-Israëliërs, door anti-feministen, door kwetsbare mannen, en met hen geallieerde vrouwen. En voor het eerst in mijn leven kan het me niets schelen."

Noor Or
oorspronkelijke bron: 

https://lundi.am/La-nausee

geciteerd en vertaald in Salon van Sisyphus “Misselijk”

MISSELIJK