Filosoof Helen De Cruz schreef in 2024 Wonderstruck: een boek over de manier waarop verwondering en ontzag onze manier van denken vormgeven. Ze omschrijft hedendaagse wetenschappelijke feiten accuraat en mooi. Over de infraroodbeelden van de Webb-telescoop uit 2022, waarop sterrenstelsels te zien zijn van dertien miljard jaar geleden, zegt ze bijvoorbeeld dat deze beelden een deel van ons gezichtsveld beslaan dat correspondeert met een zandkorrel op armlengte. Andere voorbeelden van verwondering zijn een insect onder een microscoop, een ongewoon fossiel of een vreemdvormig kristal. 
(Sylvia Wenmackers Eos Wetenschap. 23 juni 2025)

Spinoza

Ik, Benedictus de Spinoza,
wil op geometrische wijze
de natuur of God bewijzen
en licht in duister laten blozen.

Eens openbaart de naamloze
Substantie zich mystieksgewijze
in het bewustzijn van de wijze
en bloeit, de roos van alle rozen.

Behoedzaam, daar iets wonderbaars
al zo onbegrijpbaar is als schaars,
omschrijf ik u godzalig gloren.

dat in het licht der eeuwigheid
mijn liefde tot de waarheid leidt,
o enige roos zonder doorn.

Paul Claes, Ziel van mijn ziel, Elegieën
De Bezige Bij 2015

Het wonderbare noemt de dichter ongrijpbaar en schaars. Als twee nevenstaande eigenschappen te lezen: en ongrijpbaar en schaars. Met de liefde als weg tot de waarheid.

Zowel de nabijheid van het microscopische (Leibniz en Newton spraken over ‘infinitesmaal’) als de onbereikbaarheid van beschreven sterrenstelsels, intussen zichtbaar gemaakt, vergroten de bewondering.

Als je één deelt door duizend dan krijg je een duizendste. De uitgang -ste geeft in het Nederlands aan dat je de stambreuk neemt. In het middeleeuwse Latijn gebruik je daarvoor de uitgang -esimalis. Ons woord ‘decimaal’ komt bijvoorbeeld van het Latijnse woord voor ‘tiende’ (decimalis). Leibniz plakte deze uitgang aan het Latijnse woord voor oneindig (infinitus) en verkreeg zo: infinitesimalis. In diverse talen werd dit woord overgenomen, met een lichtjes aangepaste uitgang. In het Nederlands werd het infinitesimaal. Een infinitesimaal is dus letterlijk ‘een oneindigste’. (Eos wetenschap. Sylvia Wenmackers 22 augustus 2019)

Zij neemt de maat niet, 
de verwondering, zij komt op meisjesvoeten dichterbij; 
boven je hoofd, onder je voeten 
vergroot en verkleint zij wat 'gegeven' is 
en verlicht het verborgene, 
speelt met het onverwachte, 
ontbladert camouflage, 
verliest niet vlug het onbelangrijke, 
weerloos als zij is bij opengevallen monden 
en dicht geklapte 'ja-maar's.' 
hoor je 'de wonde' in haar hart dat bloedt 
wanneer zij vergeten wordt,
(of voor 30 zilverlingen verkocht, kus inbegrepen). 
de verwondering.

-psalm in voorbereiding-

Robert Fludd, Utriusque cosmi maioris scilicet et minoris […] historia, tomus II (1619), tractatus I, sectio I, liber X, De triplici animae in corpore visione.

(vervolgt)

Beluisteren op een stil moment:

“Verwondering” op de drempel van een nieuw jaar?

Spiegelingen: door jezelf gezien worden.

Op zoek naar onze plaats in de wereld: Tinneke Beeckman “Ken jezelf’