In a short film titled “Snovník,” or “Dreamer,” Czech Republic-based filmmaker Laura Boráros introduces a bright red protagonist who is unable to sleep when he can’t ignore the rowdiness resonating from above his bedroom ceiling. Taking matters into his own hands, he makes his way upstairs and knocks on his neighbor’s door—and...? (Colossal)
In de kortfilm “Snovník”, of “Dromer”, introduceert de in Tsjechië gevestigde filmmaakster Laura Boráros een knalrode hoofdpersoon die niet kan slapen als hij de luidruchtigheid niet kan negeren die van boven het plafond van zijn slaapkamer weerklinkt. Hij neemt het heft in eigen handen, baant zich een weg naar boven en klopt op de deur van zijn buurman – om vervolgens …
Bleek het in Picasso’s droom nog de droomster zelf het onderwerp en kon de kijker naar eigen nood en vermogen de inhoud aanvullen, dan was in de kinderlijke droomwereld de nachtmerrie een verwilderd paard dat je net voor de afgrond in de diepten van het eindeloos vallen kon werpen. Hieronder is wellicht de droomster de gedroomde.
Pablo Picasso De Droom. 1970
De gedroomde. Hoe zij in het mooie doek ‘Paysage Bleu’ uit 1949 de kijker aankijkt. Zij verbindt ons met de voorstelling die eerder in het onderbewuste huist. Het deel van de geest dat niet onmiddellijk toegankelijk is voor het bewuste denken maar wel invloed heeft op gedachten, gevoelens en gedrag zoals A.I. dat keurig formuleerde.
Marc Chagall, Paysage Bleu, 1949
Lees en bekijk: A clearing house for dreams and visions: Joseph Cornell.
Detail from the Garden of Earthly Delights (left panel) 1500–1505, oil on oak by Hieronymus Bosch (c.1450–1516)
Detail from the Garden of Earthly Delights (left panel)
De grenzeloze capaciteit die de droom en de artistieke verbeelding delen, werd levendig opgeroepen in de hersenschimmen van de Nederlandse schilder Jeroen Bosch (ca. 1450-1516), waarin mensen samensmelten met uitvergrote weekdieren en flanerend onder het vorstelijke plantenleven, zoals te zien is in het laat vijftiende-eeuwse drieluik 'De tuin der lusten'. (ArtUK 2020 The art of dreams. Chloe Nahum)
De wereld scheen vol lichtere geluiden en een soldaat sliep op zijn overjas. Hij droomde lachend dat het vrede was omdat er in zijn droom een klok ging luiden.
Er viel een vogel die geen vogel was niet ver van hem tussen de warme kruiden. en hij werd niet meer wakker want het gras werd rood, een ieder weet wat dat beduidde.
Het regende en woei. Toen herbegon achter de grijze lijn der horizon het bulderen - goedmoedig - der kanonnen.
Maar uit zijn jas, terwijl hij liggen bleef, bevrijdde zich het laatste wat hij schreef: liefste de oorlog is nog niet begonnen.
De video’s onder deze tekst en bijgaande afbeeldingen tonen beelden van het grootste en meest complexe brein dat ooit volledig in kaart is gebracht door wetenschappers – dat van een volwassen fruitvlieg. Om deze gedetailleerde beelden tot leven te brengen, waren wetenschappers van 146 laboratoria en 122 instellingen nodig in een project dat bekend staat als FlyWire, geleid door Princeton University. Als het in kaart brengen van de hersenen van dit kleine wezen klinkt als iets minder dan een buitengewone doorbraak, bedenk dan dat de 140.000 neuronen en de vele miljoenen synapsen die het project in detail beschrijft een buitengewone sprong betekenen ten opzichte van de hersenen van een worm (302 neuronen) en de larvale hersenen van een fruitvlieg (3000 neuronen) die wetenschappers eerder in kaart hebben gebracht. En hoewel het volledig in kaart brengen van een menselijk brein van ruwweg 86 miljard neuronen waarschijnlijk nog vele jaren op zich laat wachten, gelooft het team achter FlyWire dat hun project een formidabele stap kan zijn naar een beter begrip van hersenziekten zoals dementie, Alzheimer en Parkinson. Een gelukkig nieuw jaar 2025 gewenst.
This video features images of the largest and most complex brain ever fully mapped by scientists – that of an adult fruit fly. To bring these detailed images to life, it took scientists from 146 labs and 122 institutions in a project known as FlyWire, led by Princeton University. If charting the brain of this small creature sounds like anything less than an extraordinary breakthrough, consider that the 140,000 neurons and the many millions of synapses the project details mark an extraordinary leap from the worm brain (302 neurons) and the larval fruit fly brain (3,000 neurons) that scientists have previously mapped. And, while fully mapping a human brain of roughly 86 billion neurons is likely still many years from fruition, the team behind FlyWire believes that their project could represent a formidable step towards better understanding brain diseases such as dementia, Alzheimer’s and Parkinson’s. (Aeon)
FlyWire is a human-AI collaboration for reconstructing the full brain connectome of Drosophila. It is made possible by contributions from hundreds of scientists around the globe. The potential benefits of such a resource are immense - we can now make significant advances in our understanding of how the brain works by ultimately linking neuronal wiring with brain function.
OA-AL2i1 neurons identified by Greg Jefferis and proofread through a combined 746 edits from members of Jefferis, Murthy, Seung Labs + citizen scientist Krzystof Kruk and Nseraf. Rendered by Amy Sterling for FlyWire.
As beautiful as it is complex, the fly’s brain has more than 130,000 wires with 50 million intricate connections (MRC Nature)
Wat begon in België na een bijeenkomst van fruitvliegspecialisten in Leuven eind 2017, leidde tot een wereldwijde samenwerking en de eerste volledige atlas van de fruitvlieg, een insect dat onmisbaar is geworden in het biomedisch onderzoek. De wetenschappelijke primeur verschijnt deze week in het vakblad Science. Professor bio-informatica Stein Aerts van VIB-KU Leuven was een van de leiders van het project. (Luc De Roy VRT Nws)
De fruitvlieg, Drosophila melanogaster, speelt een hoofdrol in heel wat biologisch onderzoek. Fir0002/Flagstaffotos/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0
Pure verwondering, nadrukkelijke bewondering, ze bevangt je als je, als volslagen leek langs de wetenschappers het fruitvliegje als hoopvol studieobject wil signaleren bij het begin van een nieuw jaar. De nabijheid van hoop en dan kan liefde, of noem het vriendschap, ook niet ver weg zijn. Maar tegelijkertijd vermoed je dat joie de vivre toch eerder wortel schiet bij de zekerheid van een soort ‘welbevinden’ en ‘welstand’ en je hoort de echo’s van de Amerikaanse beurs en wie dan wel die nieuwe geneesmiddelen zal monopoliseren, kortom filosofie zonder bankkaart is nog steeds een eerder poëtische dan een geloofwaardige emotie, maar je bent maar een mens, nauw met het fruitvliegje verbonden wat lichamelijk wel en wee betreft.
PICASSO Pablo (1881-1973), La Joie de vivre, octobre 1946, Antibes, Ripolin sur fibrociment, 120×250 cm, Antibes, musée Picasso.
Dans la Joie de vivre (1946) de Picasso, la figure de la danseuse au tambourin, par exemple, devient ainsi tour à tour une figure allégorique de la Paix et du Bonheur, une bacchante antique, une figure fantasmée de la femme aimée, une représentation de Françoise Gilot, un exemple de la quête artistique insistante chez Picasso de la représentation du corps (la femme dénudée, la figure aux bras levés, le corps en mouvement), une forme contournée, déstructurée et bleuie, une danseuse inspirée d’un tableau de Poussin, une réponse aux femmes de Matisse … (ArtPlastoc)
POUSSIN Nicolas (194-1665), Le triomphe de Pan, 1635, huile sur toile, 134×145 cm, Londres, National Gallery
Probeer ik de begrippen nieuwjaar en Brussel te verenigen dan verandert de ‘joie de vivre’ al vlug in het wilde tafereel hierboven: Nicolas Poussin: ‘La triomphe de Pan’, al was dit tafereel blijkbaar toch ook de inspiratie voor Pablo’s ‘Bacchanale’ gemaakt in een nog niet zo vrolijke augustusmaand 1944.
PICASSO Pablo, Bacchanale, aquarelle et gouache, août 1944 (second état).
Dus noem een oorlog een oorlog, een begrip dat je helaas op diverse plaatsen in de praktijk kunt beschouwen, gruwelijke randverschijnselen inbegrepen. Hoop ik dus dat bij het verder bestuderen van het fruitvliegje er wegen onder het kleine schedeldakje worden gevonden waarin een vredevol bestaan bij mensen gestimuleerd zou kunnen worden, of kanalen die het primitieve denken ontwikkelen tot overleg en vredevolle gemeenschappelijke emoties.
Het is een moeilijk mengsel. Verwondering en wanhoop. Het dubbelzinnige ook van ‘vuurwerk’. Je kunt ze makkelijk symboliseren, terugbrengen naar hun essenties. Maar de alledaagse praktijk vraagt meer. De onmacht van het woord als poging om te zeggen wat vrijwel niet te zeggen is.
HET WOORD
O moeder van ons, kuddedieren, seismogram der mensenkaravanen, bij wie zelfs de god van abraham beschutting zocht.
Een zeldzaam woord schreef hij op portieken gaandeweg vervallen door zijn donderpreken.
Geen mene tekel was het, maar iets op kladpapier waar adams naam bij 'spraakgebreken' had gestaan:
een woord zo dun als eierschaal, een woord waar engelenzwermen voor weken.
'Moeder, het spreken kan alleen langs jou, -god zijn is een hondenbaan- achter een resem heelallen was het woord als hartenkreet.
Gabriël zei: het woord was bij god, schrijf op, johan.
Hij is dan 28 en zij, Gerda Wessel, zijn echtgenote, 33. De kleine Erik zal 1 jaar zijn. Zij verblijven niet toevallig in Madrid, hun geboortegrond moet je in Zweden zoeken. Hij, Arvid Fougstedt, kan tekenen. Wie kan tekenen weet wat ‘observeren’ is. Het is 1916. Van de Grote Oorlog is hier niet veel te merken. Uit een bio:
“In 1916 ging hij naar Madrid waar hij de opdracht kreeg om Memlings altaar- triptiek in het Prado Museum te kopiëren, wat zeker de ontwikkeling van zijn stijl beïnvloedde. Toen hij in 1917 naar Zweden terugkeerde, had zijn stijl zijn synthese bereikt van het Franse Empire, het Franse Kubisme, de Duitse Renaissance en de Nederlandse Jonge Renaissance. Een tijdlang was hij striptekenaar geweest voor het humoristische tijdschrift Puck. In Parijs studeerde hij aan de Académie Colarossi met Christian Krogh als leraar en volgde school bij Henri Matisse. Tijdens zijn verblijf in Parijs werd hij beïnvloed door de schilderijen van Jacques-Louis David, die in veel opzichten zijn artistieke stijl bevorderden.” (Zijn tekenstijl herinnert mij aan Ingres)
The New Objectivity (Neue Sachlichkeit) emerged as a style in Germany in the 1920s as a challenge to Expressionism. As its name suggests, it offered a return to unsentimental reality and a focus on the objective world, as opposed to the more abstract, romantic, or idealistic tendencies of Expressionism. The style is most often associated with portraiture, and its leading practitioners included Max Beckmann, Otto Dix, and George Grosz.
(Panter & Hall)
Kleine pasgeboren Erik 1915 Schets
Vader van Arvid op sterfbed 1930
De uitersten bij elkaar gebracht: het kind, de vader. Twee schetsen die ik in het Moderna Museet in Stockholm kon vinden. Net daarvoor heeft hij ook de andere belangrijke bron in zijn leven getekend, 15 juli 1928-9 (?) Gerda Wessel aan het strand.
Gerda på stranden, Arild
Laten we niet te veel theoretiseren, maar met dit nog herfstige augustus-weer door het ‘Moderna Museet’ in Stockholm lopen en bekijken wat ‘not on display’ is maar wel in hun rijk archief beschikbaar. Hier is Erik intussen tien jaar, “med mössa och krage” (met muts en kraag) en poseert hij voor het uitzicht, de bekende torens als indicatie.
Erik med mössa och krage Arvid Fougstedt 1925
Twee jaar daarvoor was het joch hoorbaar actief, getuige de mooie tekening ‘Erik blåser trumpet‘ en tien jaar verder schetsend in Parijs.
Photo: Peter Grimmer/Moderna MuseetErik tecknar i Paris 1933
Kunst aan de man/vrouw brengen was het werk van ene Adolphe Basler, hier te zien, in 1928 vereeuwigd.
Konsthandlare Adolphhe Basler 1928
Erik bewondert ook het voorbijgaand moois in Parijs.
Erik på Parisgata
De collega’s begin jaren twintig: Picasso (met pet), Max Jacob, Vollard, Ortiz (1919)
Vijf kunstenaars uit de nabijheid: Leander Engström, Einar Jolin, Otte Sköld, Nils von Dardel, Isaac Grünewald
Mooi dat Zweeds: Gossporträt (konstnärens son) in 1930 (bijna 15)
Ook ‘de grote kinderen’ Picasso (met pet) en Modigliani in 1916
Picasso och Modigliani
Om er vaak terug te komen dit ‘Landskap‘ uit 1916. In de stilte van de verre dagen.
In elk sprookje mag een kroonprins niet ontbreken. Gustaf Adolf 1942
Kronprins Gustaf Adolf
Op de blauwe bank zit Gerda en kijkt de schilder recht in de mooie ogen.
Gerda på blå soffan
Op de groene sofa Leander Engström met zonen.
Leander Engström med sönerna
Tenslotte de artiest, een zelfportret met aquareldoos. (1942)
Självporträtt med vattenfärglåda 1942
En met hem de vijfjarige Erik, in 1920. Hij zou net als zijn vader kunstenaar worden.
Erik oil on canvas
Een late getuigenis
Toen zijn enige zoon Erik naar het buitenland verhuisde, begon de Academie- professor Arvid Fougstedt (1888-1949) met het schrijven van een ‘biografie van Erik’s jeugd’ in de vorm van brieven. De brieven waren lang en rijk geïllustreerd met aquarellen. Als vertegenwoordiger van de ‘nieuwe objectiviteit’ stond Fougstedt bekend om zijn strakke foto- en Renaissance-geïnspireerde olieverfschilderijen; in aquarel was hij een spontane verteller. Maar aan wie vertelde hij in dit verlate “kinderboek voor een volwassen zoon”? Aan Erik – of aan zichzelf?
Erik och Paul 1926
Een mooi en merkwaardig portret als extra!
Portret van Mauritz Stiller, acteur, regisseur en scenarioschrijver.
Mauritz Stiller was een Zweedse acteur, regisseur en scenarioschrijver. Samen met Victor Sjöström was hij de belangrijkste acteur in Zweedse stomme films. Samen met Sjöström richtte Stiller in 1922 de filmproductiemaatschappij AB Svensk Filminspelning op. Tot Stillers bekendste films behoren ‘Thomas Graal’s Best Film’ (1917), ‘Mr Arne’s Money‘ (1919) en ‘Gösta Berling’s Saga’ (1924). Mauritz Stiller heeft ook Greta Garbo ontdekt, bij wie het huidige portret in haar appartement in New York hing tot Garbo’s dood in 1990. Stiller werd over Garbo getipt door zijn vriend Gustaf Molander die toen hoofd was van de Dramatische School en hij gaf haar een rol in zijn film “Gösta Berling’s Saga” die haar doorbraak betekende in Zweden. Stiller was ook degene die Garbo meenam naar de Verenigde Staten en de filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) waar ze in 1925 meteen werd aangenomen. Stiller en Garbo zouden een romance hebben gehad. Hij stierf helaas op 45-jarige leeftijd in 1928.
En nog een leuk detail, kijk naar dit portretje van zijn zoontje Erik met zijn moeder Gerda. Gemaakt in…1925! Inderdaad met hoofdtelefoon, de manier in die dagen om naar ‘de radio’ te luisteren. Bijna honderd jaar geleden.
AF, Gerda och Erik lyssnar på radio, 1925
Kijk naar een (onvolledige) collectie van zijn werk:
Zijn familie bleef levenslang een bron van inspiratie, de dagelijkse omgeving.
De stad op de achtergrond, Gerda en Erik die elkaar aankijken, een glaasje met twee rozen op tafel. Een variatie op hetzelfde thema in de setting van dezelfde personages aan de deur. Buiten is het zomer. Een bewolkte dag.
Arvid Fougstedt ‘Gerda och Erik vid fönstret, 1928 Göteborgs Kunstmuseum
En klik je hier op ‘Erik blåser trumpet‘ dan ben in het ‘Moderna Museet’ in Stockholm en door naar beneden te scrollen is de collectie aldaar te bekijken.
Het mag nog even regenen. Bekijk zeker werk van Erik Wessel-Fougstedt zoals dit mooie beeld uit 1947.
Erik Wessel-Fougstedt (1915-1990) Binnenzicht met lezend meisje
