THOMAS GAINSBOROUGH: uit het familie-album

N01283

‘Long-headed cunning people, and rich fools are so plentiful in this country that I don’ t fear getting now and then a face to paint for bread, but a man of genius with truth and simplicity, sense and good-nature, I think is worth his weight in gold’ (1772)

Hij had het niet met portretten. Hij hield van landschappen, in een tijd van grote veranderingen. Thomas Gainsborough ( 1727-1788) spreekt smalend over de ‘cursed face business’ van het portretteren waar de ‘rich fools’ zich op hun mooist presenteren.
De nieuwe ‘high society’ heeft wel aandacht voor cultuur en stelt het persoonlijke gemoedsleven centraal. De moderne tijd breekt aan met nooit geziene ontwikkelingen op het gebied van wetenschap, economie en techniek.
Ik vond een ‘zogezegd’ zelfportretje terug van de schilder, leeftijd rond de twaalf. In een brief aan Henry Bate heeft hij het over zijn vroeg begonnen schilderspraktijk en schrijft hij dat hij zijn eerste landschappen schilderde ‘a little in the schoolboy stile before I left the school’.

z48
Dat kinderlijke, aarzelende zul je ook terugvinden in de mooiste portretten, zeker als ze zijn twee dochters, Mary en Margaret in beeld brengen. Samengevat:

‘Gainsborough was, with Reynolds (his main rival), the leading portrait painter in England in the later 18th century. The feathery brushwork of his mature work and rich sense of colour contribute to the enduring popularity of his portraits. Unlike Reynolds, he avoids references to Italian Renaissance art or the Antique, and shows his sitters in fashionable contemporary dress.’ (The National Gallery)

Een vroeg familie-portret met kleine Mary.

npg.1152.1634.3

“I am sick of Portraits and wish very much to take up my Viol da Gamba and walk off to some sweet village when I can paint Landskips and enjoy the fag end of life in quietness and ease.” Despite this famous protestation in a letter to his friend William Jackson, Thomas Gainsborough (1727–88) was clearly prepared to make an exception when it came to making portraits of his own family and himself.’

dochters 2

Hier zijn ze dan. Wellicht het vroegste portret van zijn dochters Mary en Margaret.
Mary werd gedoopt op 3 februari 1750. Ze kreeg dezelfde naam als het dochtertje dat twee jaar eerder stierf. Margaret werd op 22 augustus 1751 gedoopt. Nauw verbonden dus met leeftijd en educatie.
Vanuit het donkere bos achter hen verschijnen de twee jonge kinderen. Ze kijken beiden naar het vlindertje dat bijna uit het doek wegvliegt. Ze houden elkaar bij de hand alsof ze daardoor zelf een soort vlinder vormen.
Je vraagt je af of Mary het vlindertje met haar sjaaltje uit de lucht wilt slaan.
Michael Glover in de Independent 2013:

‘Some words have a long and fascinating history. Take the word sensibility, for example. In 1755, which would have been about a year before Gainsborough painted this tenderly anxious portrait of his two daughters Mary (b.1750) and Margaret (b.1751), Samuel Johnson published his great dictionary. In that book the word sensibility is defined by a range of meanings, from sensibleness and sensation through to delicacy.

When Laurence Sterne used the word in 1768, the meaning seems to be very close to what, we speculate, Gainsborough’s own feelings might have been towards his daughters when he painted them here. This is what Sterne wrote: “Dear Sensibility! Source… unexhausted of all that’s precious in our joys, or costly in our sorrows.” In short, Sterne seems to mean something close to the raw ability to feel. And that is, surely, the essence of this painting: a feeling reaching out to that which was most vulnerable and most precious in a youngish father’s life.’

Gainsborough-The-Painters-Daughters-chasing-a-Butterfly-1756-detail

In this painting, you can almost feel how Gainsborough’s heart goes out to his girls in their beautifully contrived predicament. They are quite different from each other in character. Though separated by little more than a year in age, Mary (right) possesses a coolness, a poise, a wisely mature sense of restraint. She looks on with dispassion as her younger sister lunges impulsively towards the butterfly that is settling on the thistle. The message is simple: unbeknownst to herself, this child is about to do herself harm. What a range of meanings seems to be clustered about this double-portrait.

dochters fragm

The children are emerging from a dark wood, Dante’s “selva oscura”. In the Inferno, it is the poet himself, in the middle of his life who finds himself in that wood. Here it is two children who are emblems of light emerging from darkness – which puts us in mind of the first chapter of the Gospel According to St John. The child is about to seize a butterlfy, which is perhaps an emblem of the fragility and evanescence of life. She cannot but do so. It is in the nature of childhood to rush impulsively into the future, heedless of danger.

Only the painter is aware of the danger – though perhaps the elder daughter, edging towards maturity herself, apprehends something. Life is a thistle that will need to be grasped. It is almost a dance movement that these two children are engaged in – one puts her right foot out, the other the left, as they move towards us in a pas de deux. It has a touch of the stage, as does the beauty of their faces, their complexions that remind us of the fragile delicacy of a wren’s egg. All to be spoiled by time’s ravages.’

Thomas_Gainsborough_-_The_Artist's_Daughters_with_a_Cat_-_WGA8404
Hier vind je de twee, nog niet ‘spoiled by time’s ravages, met een nauwelijks zichtbare kat die waarschijnlijk in het penseel van vader is blijven steken. Maar de verbinding is duidelijk. Ze horen bij elkaar. Het zijn echte zusjes. De oudste, Mary heeft haar arm beschermend rond Margaret’s schouder gelegd. Ze kijkt aandachtig naar ons terwijl haar zusje een beetje hooghartig (of ongeduldig?) de tijd in kijkt.

En een derde tweetal draagt duidelijk sporen van ‘een scheiding’
Het schilderij dat hun vader zo trots maakte wordt later in tweeën gehakt. Een deel gaat naar de acteur W.C. Macready, het andere naar John Forster, de latere biograaf van Charles Dickens. Na lang van elkaar gescheiden te zijn worden de twee zusjes in de 19e eeuw weer samengebracht. Het schilderij komt terecht in de collectie van het Victoria and Albert Museum.

1600_Mary_Margare_members. 2

Op 22 november 2018 opent in The National Portrait Gallery een tentoonstelling: ‘Gainsborough’s Family Album’ (tot en met 3 februari 2019)
https://www.npg.org.uk/whatson/gainsborough/exhibition/

Family portraits are a constant presence in modern life. Foreshadowing this, Thomas Gainsborough was the first British artist to make a regular practice of painting and drawing himself and his family members. Comprising of some of his best loved works, this exhibition will explore how these portraits not only expressed his affections but also helped advance his career.

f1fe7fba788be161c27a55e4ddd66d43

Featuring over fifty works from across the world, some of which have never been on display before, Gainsborough’s Family Album charts his career from youth to maturity, telling the story of an eighteenth-century provincial artist’s rise to metropolitan fame and fortune.

Hierboven de meisjes bij de tekenles. In vaders voetsporen? Helaas niet. Het is niet zo goed gegaan in het leven van de zusjes, al zou je dat niet zeggen als je hun portretten als volwassen vrouwen bekijkt. Ze bleven wel voor elkaar zorgen. Maar dat is dan weer een ander verhaal.

Collage_Fotorduo volwassen zusjes