Margareta de Roodere zit achter haar schildersezel. Ze kijkt ons aan, wijzend op een geschilderd portret van haar vader waar haar moeder naar kijkt. Gerard van Honthorst heeft het drietal op zijn beurt geportretteerd. Complimenteert Honthorst zijn leerlinge hier met haar vaardigheden als kunstenaar? Of strijkt hij zelf, als goede leermeester, de eer op? In tegenstelling tot het werk van haar leermeester is er van Van De Roodere zelf geen enkel schilderij bewaard gebleven. Kunst gemaakt door vrouwen werd eeuwenlang als inferieur aan dat van mannen gezien. (Centraal Museum Utrecht)
De sociale status van de schilders in de Republiek varieerde van dagloners via zelfstandige meesters tot goed beloonde hofkunstenaars zoals Michiel van Miereveld en Gerrit van Honthorst, die zich specialiseerden in het portretteren van hoge ambtenaren. In één zo’n portret vertegenwoordigde van Honthorst weer een ander type schilder: een welgestelde amateur die voor zijn plezier schilderde. Verschillende vrouwen werden op deze manier volleerde schilders. De meeste meesters waren mannen, maar er zijn meer dan een dozijn vrouwen geregistreerd die de status van meester hebben bereikt, met als bekendste Judith Leyster (1609-1660).
Maar…de allegorie van de schilderkunst van Gerard van Honthorst wordt door een vrouw gepresenteerd.
Ze waren aanwezig! In de Barok. Ook als kunstenaressen.
Sofonisba Anguissola, Lavinia Fontana, Fede Galizia, Artemisia Gentileschi, Elisabetta Sirani, Virginia Vezzi, Orsola Maddalena Caccia en Giovanna Garzoni zijn de acht barokke dames die hun leven wijdden aan de schilderkunst. Sommigen onder hen leerden de schilderstiel in het atelier van hun vader. Ook bij 'In de stilte' goed vertegenwoordigd.
Het museum voor Schone Kunsten in Gent kondigt alvast voor 2026 een tentoonstelling aan met als werktitel ‘Vrouwelijke kunstenaars tussen 1600 en 1750’.
Nooit eerder werd een tentoonstelling volledig aan dit thema gewijd. Bezoekers zullen voor het eerst ervaren dat vrouwelijke kunstenaars in de Nederlanden allerminst zeldzaam waren. Ze speelden daarentegen zelfs een wezenlijke en onmisbare rol in de bloeiende artistieke economie van de lange 17de eeuw. Daarmee wordt 'Dames van de Lage Landen' een waardevolle nieuwe stap in het onderzoek naar vrouwelijke kunstenaars, en een verdere verbreding van thema's die het MSK in 2018 voor het eerst aanhaalde in de tentoonstelling 'De dames van de barok. Vrouwelijke schilders in het Italië van de 16de en 17de eeuw'.
Met werk van: Judith Leyster, Alida Withoos, Clara Peeters, Anna Maria Janssens, Johanna Koerten-Block, Rachel Ruysch, Geertruydt Roghman, Anna Maria van Schurman, Maria Faydherbe, Margareta de Heer, Maria Strick-Becq, Maria Sybilla Merian… en tal van anonieme kunstenaressen actief in de productie van kant- en borduurwerk.
En je moet al naar de blinkende rand van de kruik gaan kijken om een weerspiegeling van de schilderes Clara Peeters te vinden. En de naam van de kunstenares vind je aan de zijkant van het mes onder het schilderij.
Het MSK werkt voor deze tentoonstelling samen met het National Museum of Women in the Arts (NMWA, Washington D.C.), hét pioniersmuseum inzake onderzoek en tentoonstellingen over historische vrouwelijke kunstenaars. De tentoonstelling, die eerst in Washington zal te zien zijn tijdens het najaar van 2025, heeft als doel de rol van vrouwen binnen de diverse domeinen van de artistieke (luxe)productie zoals papierknipkunst, glasetskunst, kant- en borduurwerk, kalligrafie, beeldsnijkunst, grafiek en schilderkunst te belichten en in hun context te plaatsen.
https://www.mskgent.be/tentoonstellingen/vrouwen-van-de-lage-landen
Bekijk uit onze collectie volgende afleveringen:
Een mooie collectie vind je bij ‘Art herstory’: “A dozen great women artists, Rennaissance and Baroque:
https://artherstory.net/a-dozen-great-women-artists-renaissance-and-baroque/
Wat zij wilde schilderen
Zij schildert wat zij niet kan eten
niet kan bezitten niet beschrijven.
Zij schildert wat niet stil blijft
zitten niet gelijk blijft niet
verandert. Zij schildert wat zij
niet kan kweken niet kan vangen
niet vergeten. Zij schildert
wat zij niet kan raden pakken
of begrijpen. Wat ze niet
omhelzen kan verwennen
of verwijten. Verwaarlozen,
laten verwilderen. Omhakken,
verscheuren. Verbranden.
Betreuren. Zij schildert
waar zij niet van slapen kan
wat ze zich niet herinnert,
niet in kleur. Wat zij niet zingen
kan niet juichen.
Het onomlijnde blijft
onomlijnbaar lokken.
Judith Herzberg 1996
