GROOTVADER, VADER EN DOCHTER

dyn005_original_476_294_jpeg_20344_d50d44c4e7d14d9161cdfe411a6a2086

 

Waarschijnlijk zoeken mannen la beauté op een verkeerde plaats, want ik denk dat de schoonheid van meisjes en vrouwen juist ligt in het hanteren van hun lichaam tegenover de buitenwereld.

De statische schoonheid is de poupée de cire, maar de bewegende, de manier waarop ze schoenen aantrekken en ermee lopen, de innige relatie tussen hun kledij en hun lichaam, ik denk dat het meer in die richting te zoeken is, en dat mannen eerder sukkelachtig omgaan met die geheime relatie die het vrouwelijke met de aarde en het aardse heeft.

dyn005_original_476_309_jpeg_20344_1582b68c3af44ae5bafaa38e8e9e9ca5

Panta rei, dat alles in beweging zetten en bewogen worden verbindt bijvoorbeeld de jongen met het vrouwelijke.
Stoerheid is statisch en daarom ook vaak lachwekkend.
Stoere bewegingen echter kunnen heel teder overkomen.

In de prachtige foto’s van Henri Meunier bewonder ik juist die relatie tussen innerlijkheid en de beweging van het meestal vrouwelijke wezen.

En met beweging bedoel ik niet alleen de lijfelijke, maar het zichtbaar maken van de innerlijkheid, ideeën en emoties in het portret.
Zonder die beweging zou je wel ‘vertederende’ beelden kunnen maken, maar dan missen ze net die diepgang, het ware geheim van het vrouwelijke, het bijna speels omgaan met eros, leven en tanatos.

En vanuit die beschouwingen denk ik ook dat André Gide in de kleine Catherine dat vrouwelijke dat hem zo eigen is ontdekt.

dyn005_original_476_336_jpeg_20344_0114088f52e2dd603e5de2ba138d2dc3

Toch weet hij vaak geen raad met zoveel raadsels die in het kleine wezen beetje bij beetje worden geopenbaard.

Maar goed dat jullie er zijn, zegt hij tegen Maria en Elisabeth, want ik zou met het jochie allerlei experimenten uithalen, bijvoorbeeld door haar phytine te geven om te kijken of ze niet plotsklaps zou beginnen spreken.
En bezorgd als hij is zegt hij als Catherine in haar kinderwagen op het terras slaapt:
‘Vous n’avez pas peur qu’on la vole? unse si gentille!’

En misschien hebben sommigen onder U al gevraagd, en Theo? Theo Van Rysselberghe, echtgenoot van La Petite Dame.

dyn005_original_304_458_jpeg_20344_3e029330c726c7ea7b256428784aadda

Misschien ook de tijd om even te wijzen op het gemeenschappelijke van het schilderwerk van Theo en de foto’s van Henri Meunier.

Staat Theo bovenaan het lijstje van mijn lievelingsschilders, dan is het vooral omdat in al zijn doeken het licht zo’n voorname plaats inneemt, zuiders licht dat je terugvindt in de foto’s van Meunier.

Als je naar het mooie schilderij van het zich wassende meisje kijkt, of je vergelijkt de foto’s van Henri’s vrouwelijke huisgenoten, dan is er meteen dat licht, de beweging van het innerlijke die samenvalt met de beweging van het licht.
Vitaliteit.

dyn005_original_419_278_jpeg_20344_7144e0dad58b28ecbf7be4d53151b7f8

‘Amelie se coiffe’ heet de foto aan de linkerkant, en ook hier die overvloed aan licht die bij het badende meisje interieur nog eens door het beeld in de spiegel wordt benadrukt.

Sinds de geboorte van Catherine heeft Theo Elisabeth niet teruggezien.
Tijdens het verblijf van La petite Dame in Parijs ontmoet hij haar in La Bastide in gezelschap van Suzanne Schlumberger.
Catherine is dan zes maanden.

Naar aanleiding van dat bezoek schrijft hij aan La Petite Dame:

‘C’est n’est pas la peine de dissimuler une paternité, qui se lit si clairement dans tous les traits de ce petit visage. Je n’avais que des soupçons, maintenant j’ai une certitude.’

Maria kan hem alleen maar bevestigend antwoorden.
Schilders hebben vaak diepe ogen.


EVEN PAUZE

 

dyn001_original_448_299_jpeg_20344_498763d2139acb41ae5a1bc5d00b99f2

Draait het leven zijn toertjes als een paardenmolen,
welja, mooi gedecoreerd want schone schijn
verrukt nog steeds de kinderziel
en maken we ons klaar om weer een eiland te verlaten.

Dan is zwalpen te voorzien
de zoutsmaak in de ziel
en haaien op de loer.

Minimaal de bagage
slechts de kreet ‘land in zicht’
duizendmaal verpakt in de weemoed van je ogen.

ik was op weg
staat op een zeemansgraf.

dyn001_original_448_309_jpeg_20344_d2b582445d8ee51ee066db304d097939


VADER EN DOCHTER

 

dyn007_original_448_346_jpeg_20344_9a3a26f93cf89500901be31ac2793823

Tussen de mooie foto’s van prof, kunstenaar, fotograaf Henri MEUNIER citeer ik toch nog even La Petite Dame.

In de Folio-uitgave 4425: Maria Van Rysselberghe, Je ne sais si nous avons dit d’impérissables choses’, Une anthologie des Cahier de la Petite Dame, Editions Gallimard 2006, vind je niet het fragment dat ik gisteren aanhaalde, maar wel een mooi verslag van Gides eerste ontmoeting met baby Catherine.

Het verslag is wel een ‘weder-samenstelling’ want de cahiers van 1922-23 waren verloren gegaan en zijn later door Maria terug samengesteld.

dyn007_original_491_493_jpeg_20344_01ca2697e548c0c736d6616739776be0

‘Over de gelijkenis met Gide’

‘J’ avais noté qu’au moment de sa naissance, vagissante et mal défripée encore, elle ressemblait à son père d’une manière éclatante.
Ça avait quelque chose de pathétique, ce tout petit visage qui était comme la caricature du sien: même masque allongé, même nez long, charnu du bout, mêmes poches sous les yeux, et jusqu’aux mêmes rides, produites par la grimace des pleurs, sur une figure exceptionellement pâle.

Op het ogenblik van de geboorte was Gide in Marocco, en natuurlijk waren er dadelijk telegrammen heen en weer, vooral met Loup. (hartsvriendin van La petite Dame)

Het is Loup trouwens die aan Maria Gides reacties heeft beschreven.
Voor een jongen zou hij een goede opvoeder zijn geweest, maar hoe moest hij zich zijn houding tegenover een meisje voorstellen, vroeg hij zich af.

Maar, zegt Maria, il doit bien constater que, presque toujours, les événements dont il attendait le moins sont ceux dont, par la suite, il a eu le plus de satisfaction.
Que l’enfant soit si bien portante est une grande joie, une compensation.

Als hij Catherine voor de eerste keer ziet, beschrijft Maria zijn reacties, zijn onmiddellijke verbondenheid met haar.

dyn007_original_390_278_jpeg_20344_e97554d8ec3dd1e38263e5b1f26220d9

‘Tout ce qui passe autour de l’enfant l’intéresse: il assiste au bain, à la pesée, à l’emmaillotement;
il fait des remarques sur ses vêtements, essaye de petites expériences, agite une bougie devant ses yeux pour voir si elle peut la suivre.

Il croit déjà remarquer qu’elle est capable d’une certaine fixité d’attention, ce qui le ravit et à quoi il attache une grande importance.
Il promène doucement la main sur son crâne en disant:”Je voudrais tellement qu’elle soit inteliigente, et on est déjà si heureux qu’elle ait cinq doigts à chaque main!”

Un matin, penché sur Elisabeth qui donnait le sein à la petite, il fondait d’attendrissement en murmurant:
“J’ai souvent pensé qu’il importait beaucoup plus pour un garçon d’être original, peut-être que je me trompe?’

Het zal inderdaad een levenslange diepe vriendschap blijven.

dyn007_original_462_306_jpeg_20344_8bdcd700d2664923553edc84e8212484


VADER ONBEKEND

femme_enceinte

Zwanger

Beth is zwanger.
Alles ok bij de Gidiennes.

Niet alleen brengt het ene probleem het andere mee, maar ook succes is de stiefmoeder van een al dan niet gezegende kroost hindernissen.

Gide wil best zijn vaderschap erkennen: affronter la réaction publique ne lui fait pas peur.

Maar er is ook Madeleine, en hij weet dat hij haar diep zal kwetsen.
Nicolas -want het zal een jongen zijn- krijgt dus de naam van zijn moeder en zal als ‘né de père inconnu’ geregistreerd worden.

Wel zou Gide het kind erkennen mocht Madeleine sterven, iets wat in 1938 na Madeleines overlijden ook prompt zal gebeuren.

Nu mag de staat best tevreden zijn met ‘père inconnu’, de vrienden, de omgeving, de families zullen vragen stellen.
Het kind zal dus als een geadopteerd kind doorgaan, maar dan moet je nu de zwangerschap van de moeder zoveel mogelijk geheim houden.

Whity zal dus voor La Bastide zorgen samen met haar vriendin Eunice Mc Leod.
Billard stelt de vraag of Madeleine ooit op de hoogte is geweest van dit kind.
Gide dacht van wel, maar het geheim blijft toch erg goed bewaard.

Dan is er het geld.
Vanaf de eerste zwangerschapverschijnselen bij Beth heeft hij haar belangrijke sommen ter beschikking gesteld.
Hij wil alles voorzien, ook de mogelijkheid dat hij plotseling zou overlijden.

Gelukkig is er een aparte rekening bij de NRF waarop een deel van zijn auteursrechten wordt gestort.

Zo zijn er de inkomsten van zijn roman Les Faux-Monnayeurs die een matig succes kent in Frankrijk maar verschillende uitgaves in het buitenland beleeft.

talloires

Beth verblijft vier maanden in Rapallo aan de Italiaanse Riviera, meestal in gezelschap van haar moeder, of van Gide.
Daarna installeert ze zich in Annecy waar op 18 april 1923 …een dochter wordt geboren.

Gides teleurstelling is vlug verwerkt, want het kind lijkt sprekend op hem.
Dacht hij veilig te zijn omdat hij als homoseksueel niet voor dit vaderschap zou verantwoordelijk worden gesteld, nu is de gelijkenis zo treffend dat elke bezoeker toch met enig vraagteken omtrent de ‘père inconnu’ het pand zal verlaten.

2 kinderen resZij zal ‘Catherine Van Rysselberghe’ heten, later Cathérine Gide, en door huwelijken zal ze weer andere namen toebedeeld krijgen.

Om van de emoties te bekomen installeren Elisabeth, haar dochtertje en moeder zich in Talloires aan het meer van Annecy.

Zo zien ze op 17 mei de boot aankomen waarop twee silhouettes dadelijk herkenbaar zijn: Gide en Marc.
Het is een mooi gebaar dat ze samen komen, maar Billard stelt zich toch nog de netelige vragen bij deze ontmoeting:

Mais comment oublier que, dans cette affaire, Catherine incarne pour Gide une sorte de triomphe et pour Marc un échec?

Maar rond de wieg van Catherine ontstaat er le constat d’une solidarité inébranlable.

In haar Cahiers schrijft La Petite Dame over dit verblijf.
De valiezen van Gide zitten vol cadeautjes en boeken.
Op een dag hebben Marc en Beth zich op het bed geïnstalleerd, rug tegen de muur, gewikkeld in een grote sjaal.
De avonden zijn koud, het hotel is niet verwarmd.
Gide in een zetel tegenover hen, zijn voeten tegen die van La Petite Dame.
Met luide stem leest hij stukken voor uit Theatre de Clara Gazul’ een door hem geliefkoosd werk van Merimée.

‘Contemplons un instant l’édifiant tableau de cette famille sereine, unie, qui, contre toutes les règles de la société, de la morale et du bon sens, édifie, selon les lois qu’elle s’est données son bonheur.’

Ik ga er even bijzitten, en luister en kijk…en zwijg.


DE PIJNLIJKE KANTJES VAN EEN DRIEHOEK

car

gare

Aankomen.
Tussen gisteren en vandaag.

Ik hou van deze pelgrimstochten die het verleden met nu weer verbinden, en misschien was ik er ook al toen Beth en Gide de cars Gaby namen om naar Toulon te reizen, zoals ik er in gedachten met de hedendaagse trein aankwam, niet om de roze flamingo’s te zien, maar om in de voetsporen te treden van zoveel mysterieus’ moois.

Er is blijkbaar ook geld te verdienen met herinneringen.
Wie dit weekend vrij is en centen heeft, begeve zich naar Drouot in Parijs waar de archieven van Marc Allegret geveild worden.

dyn003_original_390_295_jpeg_20344_b861e030043ae3ce9517afae9bc017a3

Onderandere zevenhonderd brieven van André Gide waarvan 500 alleen aan Marc waren gericht.
Iets wat de hedendaagse auteur niet meer zo vlug zal overkomen tenzij hij zijn harde schijf met mails ter beschikking stelt.

dyn003_original_448_350_jpeg_20344_09be8941d45e3d64278d2995305abca5

Keren we dus maar terug naar de brief van Marc, brief die meldt dat de ‘eigenlijke’ brief toch nog een tijdje in Marcs bezit zal blijven.

Het is ook niet niets.
In Pontigny te horen krijgen, in aanwezigheid van de intimi, dat zijn beminde zwanger is van zijn beste vriend.
Terecht merkt Billard op dat een dergelijk gegeven inderdaad voor een drama van Bernstein of een vaudeville van Feydeau zou kunnen dienen.

Dat twee wezens die in zijn leven zoveel voor hem betekenen, achter zijn rug dit hebben ‘bekokstoofd’ om het oneerbiedig uit te drukken, dat komt toch wel als verraad op hem over.

Gide en Beth weten dat.
De karige briefwisseling tussen Marc en Gide bewijst dit standpunt.
‘Rien n’aurait troublé le climat, avant la fin juillet. Par contre, la disparition du courier, pendant les six mois qui précèdent l’événement, indique que c’est bien cette période qui a troubles et débats, période pendant laquelle a pu être évoquée, discutée, négociée, l’hypothèse d’une solution Gide, et obetenu l’accord, ou, au moins, la tolérance de Marc’
(Billard, p165)

dyn003_original_448_539_jpeg_20344_768991f68b7ee5da8a596f9ded3703da

Ik weet niet of die verdwenen brieven nu bij Drouot te koop worden aangeboden, ik vermoed dat ze ‘ten gepaste tijd’ naar minder publiekelijke plaatsen zijn overgebracht.
De liefhebber-speurder echter kan meteen naar Parijs vertrekken.
Avontuur verzekerd.

Maar keren we met Billard terug naar de toenmalige werkelijkheid.
Billard probeert in de huid van Beth te kruipen om die keuze(?) voor Gide als vader van haar kind te begrijpen.

Elisabeth is gehaast.
Ze is al 32.
Er is La Bastide, de plaats waar ze haar leven wil doorbrengen.
Ideaal gezien met Marc, maar de gewenste baby laat op zich wachten.
Ze kijkt dus uit naar een andere partner, maar ze wil Marc behouden.
Omdat Marc geen rivaal is voor Gide, integendeel, is zijn vaderschap niet onlogisch in Beths verlangens, want een liaison amoureuse tussen Beth en Gide slaat nergens op.

‘Mais le lein affectueux paternel ou fraternel, existe.
Ces trois personnens sont sufiisamment liées entre elles et suffissament affranchies des tabous pour se parler clairement.
Tous trois sont assez familiers avec le groupe Bloomsburry pour en apprécier la permissivité.
On ne peut comprendre, et on doit admettre, que Marc, fût-ce à contrecœur, ait renoncé à tout veto.’

En op de vraag of beide partners Marc en Beth wel kinderen konden krijgen, wijst Billard op het feit dat beiden twee kinderen hebben gehad, maar niet samen.

Wel ontwikkelt Billard een hypothese waarin hij de speciale affectie van Beth voor Gide mee verantwoordelijk maakt voor zijn vaderschap.

‘Gide comme Beth savent bien que la réussite de leur projet dépendra beaucoup de l’approche psychologique, du climat de leur rencontre, du nature de leur contact.’

En al zijn er nog enkele wrijvingen tussen Marc en Gide tijdens de laatste maanden van 1922, weldra herstelt hun relatie zich.
Was het niet een cliché, ik zou zeggen: ze komen er sterker uit.

‘Nulle ambiguïté dans les rapports entre les deux complices: Gide retourne à ses petits garçons; et Elisabeth, non pas escapade pardonnée, mais mission remplie, reprendra avec Marc une liaison, peut-être confortée par la capacité de celui-ci à surmonter l’épreuve, ou peut-être aussi écornée par cet incident de parcours.’

Billard houdt van de mensen, zoveel is zeker.


DROOM EN WERKELIJKHEID

 

dyn001_original_476_357_jpeg_20344_42ca0ba6a6b2cab5aa53e78b66593cd5

Billard stelt voor terug aan te knopen met de draad van de gebeurtenissen.
Een goed voorstel.

Het jaar 1922: ‘…l’évolution de la galaxie gidienne est plus tumultueuse que jamais.’

Gide trekt volgens oude gewoonte van hier naar daar.
De van Rysselberghe hebben “Le Lorrain” verkocht en La Petite Dame ‘sautille’ tussen de Villa, Saint Clair, Colpach en Brussel.
Elisabeth houdt zich met ‘La Bastide’ bezig, met uitstapjes naar Parijs, naar de Villa waar ook haar moeder huist en soms Marc die door zijn militair leven heel Europa moet doorkruisen en een post op het Ministerie voor Oorlog zal krijgen waar hij een meer sédentair leven kan leiden.

Feit is dat Beth en Gide vaak onder hetzelfde dak verblijven, of in de Villa of in de Bastide, al dan niet in aanwezigheid van Marc.

dyn001_original_476_634_jpeg_20344_a7782b4144e814e3305ddb760203e32b

In juni echter is Marc een ‘une semaine heureuse’ alleen met Beth in La Bastide.

In juli verblijft Gide in Poquerolles met de Martin du Gard’s.
Beth overtuigt haar moeder om hen te vergezellen, en als ze Poquerolles verlaten toont Beth haar het mooie kleine dorpje Pesquier dichtbij bij het strand van Huyères, ontdekt het jaar daarvoor samen met Gide die ze bij verrassing is komen bezoeken.

La Petite Dame keert terug naar La Bastide, en Beth maakt een mysterieuze omweg langs Saint-Clair en zal enkele dagen daarna opnieuw Gide ‘verrassen’.
Hij is in het Maritima hotel gelogeerd, langs het strand van Hyères “prend un ou deux bains par jour et vit tout nu sur la plage ou sur une petite terasse particulière.”

En Billard ziet voor zijn geestesoog dat bij dageraad van de 16de augustus 1922 Gide “retrouve avec Elisabeth la liberté qui favorise les dispositions amoureuses” et engendre, à sa grande surprise, “l’enfant d’Elisabeth” dont on a longtemps cru qu’il serait enfant de Marc.

dyn001_original_419_314_jpeg_20344_8fc0bf3ba76420362f8476f850298459

Dat zijn ongeveer alle gegevens die bekend zijn bij ‘l’annonciation’ faite à Pontigny, en daarmee kunnen we ook al dadelijk vermoeden wat niet geweten was.

Zo blijven er vragen bij wat er de zes eerste maanden van dat jaar 1922 is gebeurd.
In de Cahiers van La Petite Dame blijkt alles op toeval te berusten, une affectueuse complicité, quelques excercises érotiques qui ont produit par miracle l’enfant si longtemps rebelle aux appels répétés d’un couple cherchant à l’engendrer dans le plaisir et l’amour.

Terecht vraagt Billard zich of we in deze fabel moeten geloven.
Zo is de correspondentie tussen Marc en Gide vanaf 1917 erg constant gebleven, en met zorg gearchiveerd.
Natuurlijk zijn er brieven verdwenen, andere ‘mises en réserve’, maar je merkt een zekere continuïteit.

En plotseling van 2 december 1921 tot 11 juli 1922 geen enkele brief meer, noch van de ene noch van de andere kant.
Natuurlijk ze waren beiden veel in Parijs samen, maar Billard vermoedt hier toch een soort van ‘epuratie’ …destinée à occulter la période où les “esperances” ont changé du camp.

En ook de brieven van kort nadien zorgen voor enige ‘perplexité’.
Gide schrijft Marc dat hij gelukkig is op het strand van Hyères, maar alleen. Hij maakt zich ongerust omdat hij al twee weken geen nieuws van Marc heeft gekregen, en hij besluit:

‘…Si tu ne m’écris pas, c’est que tu as déjà trop de choses à me dire.’

Het antwoord van Marc is nog meer ‘troublante’:

‘Mon cher, J’ai reçu la carte d’Elisabeth au moment où ma main se dirigeait vers la fissure d’une boîte aux lettres pour y livrer une lettre adressée à Huyères. Cette lettre est restée en ma possession, et telle restera encore pendant un certain temps.’

Ook als de scenaristen staken, schrijft het leven zijn verhaal genadeloos verhaal, en zullen wij het proberen te vervolgen, volgende week.


MES IN HET HART

 

dyn005_original_491_358_jpeg_20344_c677a65ca0da7fcb43905824fee77d57

Onnavolgbaar schetst Billard een vragende sfeer waarin hij waarschijnlijk op de gevoelens van de lezer wil vooruitlopen, maar ik wil U zijn vraagstelling niet onthouden:

‘Et l’opinion publique?
Vont-ils vivrent ensemble, ces deux parents dont l’un ne cesse de rebondir de ville en ville, de pays en pays, de livre en livre, de son épouse vièrge, cloîtrée dans son chateau normand, aux centaines de petits garçons, caressés dans des coins sombres, tandis que l’autre s’épanouit dans toutes les tâches de sa ferme, depuis l’élevagedes moutons jusqu’à la culture du vigne, sans oublier le crissement des vers à soie dans la magnanerie?’

Billard voorziet de publieke opinie van een kleurrijk decor, en blijkbaar gaan zijn gedachten eerder naar een buccolische satire dan de botheid van die publieke opinie onder ogen te zien.

dyn005_original_505_354_jpeg_20344_1a2f10d890ea062565f1d743b5310283

‘Ce n’est là qu’une première salve d’interrogations que la nouvelle situation impose. Sauf que, parmi tous les amis et témoins,personne ne s’inquiète ni s’interroge! Personne ou presque…’

En die presque slaat op de vrouw op het kleine fotootje hieronder, Dorothy Bussy.
Gide was zich bewust dat Beths zwangeschap al de barricades uit de weg ruimde die hij tegen de verliefdheid van Dorothy had opgeworpen.

dyn005_original_297_173_jpeg_20344_5ee25e1a118516c7854797aa97461fe9

Zij zal deze ‘boodschap’ als een ware agressie ervaren, zegt Billard.
Gides strategie om haar hevige reactie te ontlopen bestaat erin dat hij haar ontmoet, even voor de deelnemers aan de Decade hun gemeenschappelijke maaltijd gebruiken.
Hij neemt haar mee naar de hall waar ieder nog even babbelt vooraleer aan tafel te gaan, en brengt haar dan het nieuws terwijl ze de trappen afdalen om zich bij het gezelschap te voegen.

Zij had altijd Gides terughoudendheid verdragen omdat ze wist dat hij de liefde niet wilde of kon bedrijven met vrouwen.
Ik schakel terug naar Billard:

‘Soudain, l’argument s’écroule: il peut le faire.’

Een mes in het hart was dat, zegt de auteur.
Zij is ontdaan, stelt vragen als: en ga je nu Marc vaarwel zeggen, denk je een toekomst met Elisabeth?

Ze stelt de vragen, maar krijgt geen antwoord.

Natuurlijk zegt Gide Marc geen vaarwel.
Natuurlijk gaat hij niet met Elisabeth samenleven.

‘Le scénario a dérapé mais sa philosophie demeure inchangée.’

dyn005_original_405_315_jpeg_20344_fdda549bf9a8b321e79ced7ae8eba8d8


L’ ANNUNCIATION à PONTIGNY OF CALYPSO EN ODYSSEUS

 

dyn010_original_319_499_jpeg_20344_de6a03480cfe397378c9f5c3004f29fa

We lopen een beetje vooruit op het Christelijke kerstfeest, maar de gelijkenis is te treffend om ze niet even te vermelden, al zal de boodschap hier gebracht worden na ‘de ontvangenis’ en gebruikt Billard liever het beeld van Calypso die de zwerver Odysseus in haar liefde gevangen houdt.

dyn010_original_319_487_jpeg_20344_7d6d4ceb732a0348694fed2a18be2eeb

Acht maanden na ons laatste verhaal vinden we een deel van de Gidiennes terug in de abdij van Pontigny (Yonne): Marc, Beth, la Petite Dame, Loup, Dorothy, Bussy, Martin du Gard, Jean Schlumberger en Gide zelf.

In die abdij (dak ervan weg geblazen in een storm enverkocht in 1999 en sindsdien?) gaan elk jaar de ‘Décades de Pontigny’ door, een tiendaagse ontmoeting van intellectuelen en kunstenaars die rondom bepaalde onderwerpen debatteren.

Op 22 augustus ’s morgens de dag voor de sluiting van de Décade verzamelt Elisabeth rondom zich: Gide, Marc, de petite dame, haar moeder dus, en haar meter Aline Mayerisch.
Twee ‘boodschappen’:

De eerste: zij is zwanger.
De tweede: de verwekker is André Gide.

Vijftig jaar na de gebeurtenis lezen we in les Cahiers de la Petite Dame

‘Ce qui arrive aujourd’hui est un désir d’autrefois..qu’il {Gide} avait cru sage d’abandonner, parce qu’il le croyait irréalisable, dont il s’était même complètement détourné au profit d’un autre espoir, auquel depuis il s’abandonne sans regret.{…}

Il commençait à s’inquiéter de devoir attendre si longtemps la venue de cet enfant, et m’ en parlait parfois.
Il trouvait que, pour la première fois, le sort semblait le narguer.
Détourné pour lui-même, il retrouva avec Elisabeth la liberté qui favorise les dispositions amoureuses, et c’est ainsi qu’un dimanche de juillet, au bord de la mer, dans la solitude matinal d’un beau jour, fut conçu l’enfant que nous attendions.’

Als tekst van een droog officieel communiqué kan dat tellen.
En inderdaad de vergelijking met de geboorte van het Jezuskind is niet ver te zoeken, of beter nog in deze agnostische kringen het beeld van Calypso..font, sur la plage d’Hyères, la nique à Poseidon! zoals Billard vermeldt.

En de reacties?
Madeleine Gide?
De familie?

Wordt wel degelijk vervolgd.


OUDE EN JONGE GODEN EN GODINNEN

 

dyn008_original_505_378_jpeg_20344_f84108e140e203627cdc0c6667f676a5

En zo wordt de Bastide niet alleen een hoeve, maar ook voor enkele jaren wat Billard zo mooi zegt,

‘…ce lieu exceptionnel, humble, équilibré, où la nature est honorée avec un amour discret qui a ramené les dieux antiques, ou leurs fantômes, sur les champs et les prés, sous les pins et oliviers.’

Natuurlijk gaan Marcs ouders zich met de relatie Beth-Marc bemoeien ook al is er nog niets officieels vast gelegd of aangekondigd.
Ook al staat hun levensvisie mijlenver verwijderd van de levensstijl van het jonge paar, toch beschouwen ze zich al als de schoonouders van Elisabeth.
En Marc maakt zich daar behoorlijk boos over:

‘Je suis absolument dégoûté de voir de quelle façon Elisabeth est rentrée dans la “famille”. Tout le monde connaît “La Bastide” dans ses moindres détails. Maman adepte les paraboles de l’ Evangile à Beth…J’ai horreur que la famille s’occupe des choses que j’aime.
J’aimerais qu’Elisabeth fît des choses énormes, monstreuses, consternantes, pour que je puisse rigoler à mon tour ici.’

 

dyn008_original_362_481_jpeg_20344_b6ff2d3a2d460519474786e03bd0deb5

Op 31 oktober zal Marc zijn leger-eenheid moeten vervoegen in Straatsburg.

Met opzet gebruik ik hier de twee ‘jongens-beelden’ tegenover elkaar, en telkens ik ‘mort pour la patrie’ zie staan, heb ik eerder de prachtige jongen links van mij voor ogen dan het gedegradeerde kind aan de andere kant.

dyn008_original_448_326_jpeg_20344_a0d6f5b4f398ce63fb32c021ebc7bc11

Elisabeth gaat met hem een kamer zoeken in Straatsburg, kamer waar hij in zijn schaarse vrije tijd kan bekomen van het uniform-gedoe.
De afstand Straatsburg-Parijs-Straatsburg is te groot, dus is een pied à terre ter plekke aangewezen.

Over het gewenste kind wordt gezwegen.
We zien wel dat Loup haar zinnetjes aardig kan coderen: ‘Je reste aux aguets? ? ?’
En Gide, Gide zorgt ervoor dat hij de gevaren van het soldatenleven duidelijk maakt aan zijn vriend.
‘Les aventures de bordel’ om maar eens iets te zeggen.

dyn008_original_304_377_jpeg_20344_ccab7a6f25d8a4a5cddaaa8e92dc547e

‘Ne te laisse pas poivrer, pour l’ amour de Beth et de nous tous, et de toi.’

Komt ook nog eens Marc ‘fimosis’ ter sprake, een voorhuidsvernauwing die hij pas het jaar daarna zal laten opereren, iets wat hem 45 dagen militair verlof opbrengt, dagen die hij in ‘de Villa’ in Parijs doorbrengt, buiten het medeweten van iedereen trouwens, alleen La Petite Dame en Elisabeth zijn op de hoogte.

De ‘herstellende’ en zijn trouwe Mentor gaan les Bussy begroeten in Roquebrune, en daarna reizen ze door naar Italië waar ze Pisa, Sienna, Orveto en Rome bezoeken.

De 9de november zijn ze in Rome, het moment waarop Mussolini de macht zal grijpen.
Beth zal hen daar vergezellen.
Na een week vertrekken ze weer.
Beth naar La Bastide, de twee mannen naar Parijs.

Het wordt een soort triomftocht want Elisabeth constateert dat haar regels uitblijven.
Helaas voor hen zal haar cyclus weer zijn normale gang hernemen, en zoals Billard zegt: ‘Tout est à refaire.’

De intieme kring is ‘demonté’ en ‘consterné’ maar rien de tragique.
Het nieuwe jaar 1922 komt eraan.

‘La stérilité de ces trente mois s’ avère légitimement inquiétante. Elle n’ affecte pas les sentiments des deux amoureux, mais les perturbe.
De ce fiasco, il va bien falloir tirer des conséquences.’

dyn008_original_347_366_jpeg_20344_e38165d802853d1acf1cbe0d57cdfddf


EEN PLAATS WAAR DE OUDE GODEN NIET DOOD ZIJN

 

dyn001_original_448_336_jpeg_20344_fa59dcb26d30be191dfb0f434fce393d

Uitgangspunten zijn in elke redenering belangrijk om te weten waar men naar toe wil.
Misschien is dit citaat van Gide uit Les Nourritures Terrestres een mooi vertrekpunt, om ons verhaal niet te besmetten met ‘planningen’ of ‘bedoelingen.

À quoi reconnais-tu que le fruit est mûr ? – À ceci, qu’il quitte la branche.

De boom, de tak verlaten.
Loskomen van je familie, van het vooropgezette plan.
Mogen rijpen naar eigen inzicht en vermogen.

Page Vieux-mas_r3_c1

Marc heeft nog geen toekomstplannen, hij is en blijft de ‘jongen’, en dat is inderdaad geen kwestie van leeftijd.
De Gidiennes richten zich dus naar Beth, op zoek naar een hoeve voor het toekomende jonge paar, “a British Farm’, maar dat brengt dan wel een lange scheiding met Marc mee.

Men zal dus op zoek gaan naar een werkelijke gouverneurs-rol voor Marc, in Londen zijn er vrienden en vriendinnen genoeg met kinderen.
Het idee bevalt Marc.
Ver van huis, en Londen was toen al een aantrekkingspool voor jeugdig enthousiasme.

Maar die droom wordt vlug opgeborgen.
La petite Dame en Elisabeth “rabattent leur projet de ferme sur la France.” schrijft Gide aan Marc.

Whity wil wel mee naar Frankrijk, maar dan moet de hoeve in het Noorden liggen terwijl Beth voor het Zuiden is.

In september 1920 schrijft Beth Marc een brief waarin ze haar plannen ontvouwt, waar ze haar “pays” beschrijft en de “ferme de ses rêves”.

‘Je vois un vieux “mas” méridional, cuit au soleil, un champ de vignes, des orangers, un bois d’oliviers, ou je recontrerai Pan, un troupeau de chèvres.

dyn001_original_319_422_jpeg_20344_42984abe57ebba0705145b4244a201f1

Il me faut le sol sec, les sautterelles, la garrigue brûlante, l’odeur des pins chauds. Je ne suis pas en harmonie avec les pays gras et verts.
Non, mais un pays où les dieux antiques ne sont pas morts.

Je ne suis rien, si je ne suis pas vraie, et je ne suis vraie que dans le Sud.
Sans trop de livres, sans trop de vêtements, sans trop de civilisation.

Marc, je voudrais tant trouver un pays que tu puisses aussi aimer, où tu aurais de la joie à venir, un pays que tu confondrais avec moi-même.’

Een jonge vrouw die dicht bij de essentie leeft, die weet wat ze wil, en die hiermee voor eens en altijd haar gevoelens voor Marc duidelijk maakt.

dyn001_original_491_368_jpeg_20344_48882100a71de552686f7b0536fb922d

Eens ze uit Wales zijn terug gekeerd reist Elisabeth langs Colpach waar ze met Emile Mayrisch, “le patron” haar plannen bespreekt.

Emile heeft geld en vriendschap genoeg om die plannen te helpen uitvoeren.
Hij vertrekt in november naar de Midi met Elisabeth en na een aantal domeinen te hebben bezocht koopt hij haar “La Bastide Franco’ een domein van 75 hectaren, in het dorpje Celle dichtbij Brignoles in de Var.

Emile vertrouwt op de goede afloop van deze investering, onder de indruk van Beths persoonlijkheid.

dyn001_original_505_274_jpeg_20344_85defd1c7a5b839a262e8e65e1218461


C ‘EST DEVENU POSSIBLE

ACA-F-032013-0000

Op 25 maart 1920 schrijft La Petite Dame na een lange stilte in haar Cahiers:

‘Je suis navrée de quitter Florence deux jours avant son {Gide} arrivée.’

Dat roept de nodige vragen op.
Maria was immers geen vrouw om zich te laten ‘navreren’, en we vragen ons dan ook af door wie dat dan wel zou kunnen gebeurd zijn, en meer nog: waarom?

Billard veronderstelt dat alleen een vraag van Beth haar vertrek kan verklaren, maar waarom wilde Beth het vertrek van haar moeder?

Begin april komen Elisabeth vergezeld van Whity, die haar in Florence heeft vervoegd in het vakantiehuis van de Van Rysselberghe aan in Saint Clair (dichtbij de Lavandou).

saint tropez

La petite Dame verwacht hen zoals ze Marc en Gide enkele uren later verwelkomt.
Billard schetst de sfeer:

‘L’atmosphère est joyeuse, et Gide pétillant, épanoui’.
Enkele dagen later is Gide met Maria alleen en vertelt hij over haar over Florence.

‘Ce qu’il a tant souhaité est devenu possible, en dehors de sa volonté.’

Bedoelt Gide hier dat Marc en Elisabeth op elkaar verliefd zijn geworden?
Billard stelt zich hopen vragen en komt uit bij de conclusie dat er best iets anders aan de hand kan zijn.

Er waren blijkbaar aanduidingen dat Elisabeth wel eens zwanger kon zijn, maar dat bleek na enige tijd vals alarm om deze oneerbiedige term te gebruiken.
Er moet dus verder ‘ontmoetingen’ worden georganiseerd.

Gide vraagt aan Dorothy Bussy om een logeerplaats voor augustus te zoeken, ‘dans un recoin pittoresqie, ay pays de Galles peut-être.
En Dorothy vindt zo’n plaats, in het Noorden van Wales, in Llanberis, aan de oever van een meer, op tien kilometer van de zee.

dyn002_original_347_519_jpeg_20344_527bf11ff3de34225b5edc01f790a492

Er zijn twee kamers en drie bedden er beschikking.
Zijn uitgenodigd: Marc, Beth en Whity.

Billard vraagt zich met ons af:
‘Comment répartir ces quatre pesonnes dans l’espace reservé? Nous déclarons forfait: trop de combinaisons sont possibles…’

Een andere vraag die moeilijker zal op te lossen zijn: fiare coïncider le calendrier de Marc avec celui des vacances, et échafauder des alibis présentables aux parents de celui-ci.

dyn002_original_562_192_jpeg_20344_56597812810a6ba668a5fb4630ab55cf

En er zijn complicaties.
Na zijn jaar filosofie zakt Marc voor zijn tweede deel van zijn baccalaureat.
Hij moet dus zijn tweede zit in oktober goed voorbereiden.

En dan moet hij begin oktober zijn militaire dienst beginnen in Straatsburg.

Hoe kan Gide bekomen dat Marc van de jaarlijkse corvee in La Sapinière wordt vrijgesteld?
En zonder het zelf te beseffen helpt vader Allégret een handje.
Hij wil dat zijn zoon als ‘precepteur’ aan de slag gaat en voor zijn eigen kostje leert zorgen.
Dus moeten er gewoon medeplichtige ouders worden gevonden bij wie marc in dienst kan.

En hier komt Dorothy Bussy met een oplossing: ze heeft een bende neefjes en nichtjes, en zo komt Marc zogezegd in dienst van de familie Strachey om op de kinderen Erwin, Wilfrid en Ettie te letten die op vakantie zijn in…Llanberis.

In zijn vrije tijd kan hij zich dan aan zijn studie wijden.
En Gide zal voor de financiële kant van beide reizen (de echte en de valse) zorgen. (Marc moet immers met het geld dat hij zogezegd verdiend heeft terug naar Frankrijk reizen!)

Het leven is een soap!


L’ ANGOISSE DES ESPOIRS

 

dyn007_original_419_335_jpeg_20344_5033b954efebc359b29ac613b88a127e

Billard opent zijn hoofdstuk ‘L’ENFANT D’ ELISABETH’ met dit gezegde van Gide:

‘Je crois bien que je n’étais pas appelé à avoir un enfant; ce n’est pas dans ma ligne.’

Natuurlijk is een dergelijke uitspraak nog geënt op de wortels van de twintigste eeuw, net na het morele vacuum dat de verwoestende grote oorlog heeft achtergelaten.

‘Elargir le champ de liberté des initiatives individuelles, pour accroître le plaisir ou, mieux, les chances de bonheur, par un plus grand accomplissement de soi-même: l’ambition est belle et défie l’ironie.’

Die ironie is er zeker, ook in de benadering van alle partijen die bij dit ‘spontane’ scenario betrokken zijn, of zich in de kring rondom het gebeuren bevinden.
Want de wens van mama Petite Dame dat het verhaal zich sui generis zou voltrekken wordt wel door Gide gerespecteerd maar hij doet dat op zijn eigen manier waarop hij telkens weer de omgeving tracht te regisseren.

De 14de juli 1919, eerste nationale feestdag na de wapenstilstand, is er een groot défilé van de overwinnaars. (voor de belangstellenden: dit is ook de geboortedag van Lino Ventura!)

Pa Allegret is terug uit Kameroen en ze hebben een balkon gehuurd op de avenue de la Grande-Armée waar ze om vier ’s morgens van deze heugelijke dag verzamelen.
Marc vindt het maar niets.
arbre2Zijn twee ooms, de echte oom Paul Allegret, en de ‘valse’ André Gide nemen hem mee ‘pour aller se vautrer dans la foule’.

Op het ronde punt van de Champs Elysées komt Marc Beth tegen. Ze is de hele nacht op gebleven.
Gepland?
Toevallig?

‘Qui avait planifié ce rendez-vous: Marc, Gide ou Beth? L’histoire ne le dit pas’, aldus Billard.

dyn007_original_448_360_jpeg_20344_2bbb23583f6d9902598a08204a701b3e

Begin juli neemt Marc het initiatief.
Hij heeft zijn eerste baccalauréat gehaald en hij wil het vieren in de ‘Lorrain’ samen met Gide en de van Rysselberghe.
Uiteraard is Beth daar ook.
Tot laat in de nacht worden er in het atelier van de schilder Italiaanse romantische liederen gekweeld.

Het jaarlijk rendez-vous in Luxemburg komt er ook aan.
Ze zullen elkaar weer treffen in Dudelange, het jaar daarop in Colpach.

Gide en La petite dame zijn er, samen met Beth en Whity.
Marc is uitgenodigd maar nu de vader terug is moet het verplichte familieverblijf in La Sapinière doorgaan.

Marc kan dus pas de 22ste augustus aankomen en tien dagen blijven.
Bij zijn aankomst voegt hij dit enigmatisch zinnetje toe aan zijn begroeting:

‘Beth-et moi- et l’angoisse des espoirs.’

En Gide die anders altijd de sleutel voor het raadsel bezit, heeft nu in een nabij woud een herdershutje ontdekt waar de jonge geitenhoeders (zeven tot zestien jaar) samenkomen, en waar hij naar Billards zeggen ‘in vivo’ les charmes de la poésie virgilienne opzoekt.

Het paradijs, et in Arcadia ego.
Maar zoals alle aardse paradijzen is ook dit niet eeuwig.

Eens de vakantie voorbij en Marc weer onder vaderlijke hoede wordt genomen moet hij verder vooruit plannen dan de kerstvakantie.

Wel, Italië wenkt.Schnouky zal naar wens van haar moeder Aline (Loup) Mayerisch een lang cultureel verblijf in dat gezegende land doorbrengen.
Beth zal haar vergezellen.
Gide zal het gezelschap vervoegen en in de Paasvakantie ervoor zorgen dat Marc mee kan

Een educatieve reis, heet dat.

dyn007_original_280_473_jpeg_20344_318d7b0363b13660a5f5d97fee8ced28


IL FAUT QUE CET ENFANT SOIT BEAU (4)

 

dyn004_original_319_389_jpeg_20344_fb9a3c8ef544ce32b9b3b37d85db0ecd

 

En natuurlijk gaan de gesprekken alle kanten uit en worden bestaande en gewenste relaties besproken.

Zo hebben La Petite Dame, Loup en le Bipède het over het feit dat tal van hun relaties een kind willen zonder daarbij een huwelijk noodzakelijk te zien. (we zijn in 1919!)
Billard denkt hier aan Beth, en zelfs aan Schnouky -dochter van Loup- in een verre toekomst, aan anderen die een kind willen adopteren en nog anderen uit hun kring die de vrouw een andere plaats in de maatschappij willen geven.

dyn004_original_319_526_jpeg_20344_75953f0a7a3b22f795aa106d69331242

De dag na dit gesprek heeft Gide een apartje met Aline Mayrisch waarin hij haar “son ardent désir qu’ Elisabeth ait un enfant de Marc’ toevertrouwt.

La Petite Dame, tenslotte de moeder van Elisabeth, wordt hierover ingelicht, en is er zachtjes gezegd, door ontdaan.
Niet alleen door het nieuws dat haar wel vertrouwd in de oren klonk, maar zeker ook door het feit dat Gide (dont elle est l’interlocutrice la plus familière) haar daarover niet eerst in vertrouwen nam.

In haar Cahier lezen we het besluit:

‘J’ai avec lui une longue conversation. Nous demeurons d’ accord sur ce point: c’est que si désirable que lui semble cette réalisation, elle ne doit être que le résultat de sentiments spontanés et qu’il n’y a surtout pa à s’n mêler.’

Het vreemde is natuurlijk dat de twee betrokkenen voor dit nieuwe sociale experiment er zelf niet van op de hoogte zijn.
Als we Gide horen verklaren: ‘Il (Marc) doit m’aider à réaliser une expérience qui n’a pas encore été faite. Nous sommes des aventuriers, chère amie. Nous entrons dans un mouvement.’ weten we dat La petite Dame er zelf nog niet zo zeker van is.

De naïviteit van Gide heeft het project ‘Enfant d’ Elisabeth’ wel op de sporen gezet, maar er is blijkbaar geen locomotief voorzien, zegt Billard.

‘Ah chère amie, nous sommes en train de rendre possible une nouvelle humanité. Il faut que cet enfant soit beau.’

Wie de engel moet spelen die in dit geval aan Elisabeth de boodschap zal overbrengen en op welke manier dit moet gebeuren wordt aan ‘de voorzienigheid’ overgelaten.


KLEINE EN GROTE VRIENDSCHAPSKRINGEN

DUDELANGE LANDSCHAP

 

Hier in Dudelange: en later in Colpach hebben ze rond gewandeld, en kwam, zoals Billard vertelt, hun positieve energie naar boven nu ze zonder dagelijkse zorgen voor een tijdje bij elkaar waren.

In haar Cahiers beschrijft Maria Van Rysselberghe die tijd:

‘A travres jeux, courses, promenades, lectures, causeries (où toujours il est plus ardent) j’essaie de ne perdre aucune trace: le tragique de sa vie, son travail, ses projets, le souci passionné qu’il a de Marc, le tendre intérêt qu’il prend de l’avenir d’Elisabeth, linquiétude fraternelle qu’il montre pour toi, cette chaude sympathie pour tout.’

Het blijft merkwaardig hoe het landschap, de grote omgeving, mensen beïnvloedt, hoe de afzondering, het samenleven met gelijkgestemden die band tussen omgeving en bewoners versterkt.

“Le grand meeting’, l’esprit de dérision fleurissait à Dudelange, en dépit de son étiquette caricaturale, krijgt van Billard drie bijzondere betekenissen.

Er is vooreerst de versterking van die ‘familie’, die zich vrijwillig rond Gide heeft gevormd.
Le Bipède (of beter de Engelse versie Bypeed, uitgevonden door Whity), La Petite Dame, Loup, Beth, Whity, Schnouky en Marc. (de enige zonder bijnaam, alsof hij nog op de wachtlijst staat, zegt Billard).

dudelange gare houstraas No7

Dudelange en daarna het kasteel in Colpach zullen nieuwe ‘sièges’ worden van hun informele associatie, zoals dat al waren: ‘Le Laugier’, of ‘Le Lorrain’ huis waar de Van Rysselberghes naar zijn verhuisd, ‘la Villa’ en ‘Saint Clair’, kleine badplaats aan de Côte d’ Azur waar de Van Rysselberhe en de Schlumberger ieder een huis hebben terwijl de Mayrisch er eentje bezitten in het naburige Bormes-Les-Mimosas.

Aangevuld met de hoeve die Elisabeth uitbaat vormen dit de plaatsen waar het privé-leven van de leden zich afspeelt, waar hun levens zullen evolueren of zich fixeren.

Er is natuurlijk nog het huis in Cuverville waar Gide zich tegelijkertijd toe aangetrokken en van afgestoten voelt, huis dat nog nauwelijks bezoek van de ‘familie’ zal krijgen.

De tweede reden is het feit dat Dudelange en vooral Colpach een intellectueel en politiek ontmoetingscentrum zal worden.
De rijkdom van Emile Mayerisch en het intellectuele prestige van Gide zullen zich vooral op de verzoening van de Frans-Duitse Naties richten (laat me toe van deze ‘edele’ taak ook even de conomische belangen te onderlijnen).

Het volgende jaar al zijn er de gesprekken met de Duitse minister van Buitenlandse zaken, Walther Rathenau die een Frans-Duitse dialoog weer op gang brengen, een dialoog die pijnlijk onderbroken wordt door de moord op Rathenau in 1922.

dyn009_original_304_439_jpeg_20344_bbdfad5abf142047d193cc510ce33c09

Je vindt Emile’s portret, geborsteld door Theo Van Rysselberghe hierboven en ook het ‘optrekje’ in Colpach geeft een beeld van het comfort waarin deze intellectuele en politieke ontmoetingen plaatsvonden.

dyn009_original_405_253_jpeg_20344_1b41947d9f9cd217af089291ad386e32

En een derde reden brengt ons naar het hart van ons verhaal.
Dudelange maakte de noodzakelijke voorwaarden mogelijk om het dossier “Enfant d’Elisabeth” te deblokkeren.

Na het briefje in de trein van Calais naar Parijs…

‘…et l’émotion engendrée par ses implications, chacun a réfléchi et semble s’être calfeutré dans son silence. Ce qui ne les empêche pas de continuer de rêver.’

Maar nu ze samen zijn in dit uitzonderlijke klimaat na de plechtige sfeer van rouw om Verhaeren, kunnen ze vrijelijk praten.

‘A Dudelange pour des raisons quasi inversées, le plaisir de la rencontre, la chaleur des sentiments, l’agrément des lieux, la liberté des discours ouvrent les cœurs et les bouches.’

Tijd dus om de mijne te sluiten en om de dag door mijmerend U morgen verder te begeleiden.


HET VERVOLG VAN HET SCENARIO

 

dyn003_original_362_464_jpeg_20344_dc03a62f79029bdd7cabda895b194ecf

Met het portret van La Petite Dame aan de ene kant en Theo’s prachtige beeld van het water dat haar scheidt van haar dochter Elisabeth aan de andere kant, wil ik de lijnen uittekenen die verbindingen zullen betekenen, een formatie van een hechte banden ondanks het leed en opgelopen breuken van verlies en verloren zijn.

dyn003_original_419_334_jpeg_20344_11a5fc11b9b49c716ba09530f854b3f3

In zijn brieven heeft Marc zijn belangstelling voor Whity duidelijk gemaakt, meer belangstelling voor haar dan voor Beth.
En het is ook Whity alleen die Marc in Londen gaat opzoeken.

‘Whity m’ouvre. Cris de joie.’…schrijft de licht ontvlambare Marc aan Gide.
Als ze elkaar vaarwel wuiven krijgen we dit verslag van de jongeman:

‘Rire et sourire, on ne sait pas pourquoi. Citation de Mallarmé. Vœux. Espoirs, train qui s’ébranle, tout de joie et rien que de joie. {…} Puis départ dans une rumeur de nourrices et de maîtresses qui pleurent sur le quai.’

Billard twijfelt aan dat geween, en beide charming girls zullen een correspondentie met Marc voeren, en beiden zullen hem in november (herinneren wij ons dat hij dan erg ziek is) in Cambridge opzoeken.
Een bezoek dat voor Beth tegelijkertijd een pelgrimstocht is naar de woonplaats van haar verloren Rupert.

En stelt Billard ons gerust, er is niets gebeurd tussen beide meisjes en Marc dat het scenario van Gide in gevaar kan brengen.

dyn003_original_448_347_jpeg_20344_f2e80f65f9f9494f86096b0312b75f2d

Gide brengt het tweede gedeelte van zijn scenario in stelling.
Als hij op een dag van Aline Mayerisch het plan hoort hem en zijn vrienden in Dudelange uit te nodigen nadat de grenzen weer open zullen zijn, rijpt bij hem het plan op een grote samenkomst.

Eens Marc terug in Frankrijk is, en hij zijn schoolkalender kent, neemt hij het initiatief in handen.
Zo schrijft hij einde januari 1919 aan Loup:

Avec quels transports j’ai vu tomber enfin la hideuse barrièrre entre nous.
Déjà mon cœur s’élance…Espérons que le corps suivra bientôt! Ce serait à l’alentour de Pâques: puisse ce temps également vous convenir? A la seule idée de ce voyage à Dudelange, tout se met à valser en moi.’

dyn003_original_448_519_jpeg_20344_d39fac2fb76a95e50c234cb6154668f8

Billard merkt ook het mooie en het geslepene van ‘puisse’ op, ‘délicieux dans son effronterie’.
En de datum wordt vast gelegd.
Het rendez vous is voor april, en wie Gide zegt, zegt La Petite Dame die zich al van in februari in Dudelange installeert.
Marc, Elisabeth, Whity, ze zullen allemaal uitgenodigd worden door Loup.

Loup heeft het project ‘le grand meeting’ gedoopt, en Gide moet intussen op heel wat fronten waakzaam blijven.

Er is Marcs moeder, Suzanne Allégret (waarbij hij intrekt als hij in Parijs verblijft) waar hij zich informeert naar de aanstaande terugkeer van de dominee uit Kameroen.
Hij blijft over de kinderen waken die zo’n beetje de schok moeten opvangen.
Hij wil elk incident vermijden tussenbeide woonplaatsen waar hij verblijft.

In Cuverville bedenkt hij wat hij moet zeggen als hij uit Dudelange terugkeert. Zwijgt hij over Marc dan zal hij Madeleine kwetsen, maar vertelt hij over zijn aanwezigheid ook dan zal hij haar pijn doen.

In Parijs moet hij een plan opstellen om Suzanne niet achterdochtig te maken, dus moet hij een andere trein nemen, op een andere datum dan Marc, en hij koopt dan ook biljetten voor een verschillende betemming.

Natuurlijk heeft hij enigzins plezier in het spel, en als het klassieke puntje bij het net zo klassieke paaltje komt, zullen ze samen vertrekken.
Hij wil zich het plezier om met Marc te reizen niet ontzeggen, en..wat of wie heeft hij nu nog te verliezen?

Gide et “sa jeunesse” zullen warm en hartelijk ontvangen worden door Aline.