BRIEF AAN ALBRECHT D. (23)

2479687013

Panofsky spreekt over je ‘decoratieve stijl’ die het werk voor en na de opdrachten voor Maximiliaan zou kenmerken.  Daar laat ik dan toch maar eens zijn deskundige hand los want onder die noemer kun je elk werk van alle tijden onderbrengen. Natuurlijk leerde je door de jaren goede syntheses maken en voorbeelden van die weergaven van meesterlijke essenties zijn zeker de portretten als dat van de eerder geciteerde kardinaal Albrecht van Brandenburg (de kleine Kardinaal) en van Jacob Fugger, de Rijke.

Je  tekent losser, met bewegelijke lijnen en je begint vol goede moed aan een nieuwe techniek: de ets.

Het woord komt van het Duitse woord ‘Aetzung’, het duidt op ‘eten’ – een ets ontstaat niet door een mechanisch maar door een chemisch proces: de lijnen worden niet door een scherp voorwerp in het metaal gesneden maar ‘gegeten’ door een zuur.  Om een patroon te produceren wordt het metaal eerst met een isolatie-laag bedekt; een lijn ontstaat door die basis weg te schrapen door middel van een botte naald.  Dan wordt het geheel met zuur bedekt dat letterlijk alleen het metaal ‘weg-eet’ waar de isolatie verwijderd is.
Werd de graveerstift in het begin gebruikt om decoraties in gouden of zilveren voorwerpen aan te brengen, het etsproces diende eerst om decoraties op wapens en wapenuitrusting en te produceren.

1despera.2
Misschien kwam je via wapensmeden als Koloman Colman van Augsburg in contact met de nieuwe techniek.  Hij was het die een verzilverd harnas uitvoerde voor Maximiliaan.

Een ets is een diepdruk, en meer dan met de graveernaald had je de vrijheid om etsend tekentechnieken toe te passen. De plaat wordt als een geheel behandeld en wordt tijdens het proces niet gedraaid zoals je dat doet als je graveert.

Een van je eerste bekende etsen is ‘De wanhopige man’, niet gedateerd en niet gesigneerd doet de tekening nog aan de graveertechniek denken in de nogal rommelige opstelling van de compositie.  Je wilde duidelijk de mogelijkheden van het nieuwe medium uitproberen. De twee etsen uit 1515 ‘De zittende verdrietige Man’ en ‘De doodstrijd in de Tuin’ geven al een betere indruk van je kunde. Door de etstechniek  meng je de clair-obscur-effecten met de lineaire expressie en de pathos van de Grote Passie.   Ze doen ons eerder aan ruwe, onstuimige pentekeningen denken dan aan gravures.

‘…is all the more dramatic by virtue of suspense.’ (196)

3agony

Hier is de figuur van de engel die eerder een spirituele boodschap brengt dan een aanraakbaar object te zijn, gereduceerd tot een hoofd en een paar kleine vleugels, niet zoals de Venetiaanse “angioletti’ (zoals in het feest van de Rozenkrans bv.) maar met een duidelijke verwijzing naar de engelen in de Apocalyps.

‘It radiates a magic forse which bends the bare tree into an almost human gesture of recoil and paralyzes the very hands of Christ so that they are unable to join each other in prayer and stay frozen in a gesture of awe.’ (ibidem)

Een van de volgende etsen is de ‘Ontvoering van Prosperina’.  Met de herinnering aan de laat-middeleeuwse traditionele voorstelling waarin Pluto, god van de onderwereld, zijn onwillige bruid op de paardenrug hijst, ontwikkel je hier een compositie van een tekening in dewelke een anonieme ruiter met een naakte vrouw wegstormt terwijl hij een troepje verslagen vijanden achterlaat.
Door de bijkomende figuratie weg te laten, door het terrein zo te arrangeren dat het lijkt alsof hij in het niets zal verdwijnen, door de scène in een schel flikkerend licht te zetten en het paard in een fabelachtige eenhoorn te muteren,  roep je een helse sfeer op, onbekend nog in de toenmalige iconografie. (tenzij een vroege prent van Rembrandt in Berlijn)

5abducti.2

Ook in het Sudarium-thema (zweetdoek) was het de gewoonte Veronica’ s doek in plechtig vooraanzicht te tonen.  Maar hier wordt het door een grote engel vastgehouden en golft het als een scheepszeil in een stormachtige nacht. De afdruk van het Heilige Gelaat is nauwelijks te onderscheiden terwijl verblindend licht zich in de plooien van de Engel op de wolk verzamelt en schijnt tot op de drie kleinere engelen die de martelwerktuigen dragen.

‘Space seems to have dissolved into a darkness pervaded by a long wail of lament, and nothing seems to be left but the accusing symbols of the Passion floating “upon the face of the deep”. (197)

In die storm die in 1519 ook de jouwe wordt is er iemand met de naam Luther opgestaan die een diepe indruk op jou en je werk zal nalaten.

4sudariu