un portrait satirique (376)

973_625e442ef9f80b9e0d0027d8426de192

Mademoiselle Lange was mooi en actrice aan de comédie Française, vaak in deze volgorde, al speelde ze die schoonheid ook wel eens.
Als in een slecht verhaal was ze zelfs geboren in “Gênes”.
Ze bracht menig hoofd op hol, en voor de notarisklerk Augustin Jean Lagasse moet je dit letterlijk opvatten, want wegens zijn amoureuze uitstappen verloor hij letterlijk het hoofd in 1790.
Als ze dan de hoofdrol speelt in een stuk van ene Neufchateau(!) wordt dit stuk “reactionair” bevonden, we zijn in 1793, en de comedie Française wordt opgedoekt en al de acteurs en actrices in blok gevangen gezet.
Haar beauté echter spreekt tot de verbeelding van menig lid van de nieuwe orde en twee weken later is ze op vrije voeten.
Het lot wisselt met de seizoenen, en na een zogezegde opsluiting van weer eens 9 maanden koopt ze toch “un petit hôtel” met daarin een leuke slaapkamer met mechanisch bed waar de zijden wolkjes voorbijtrekken en vier spiegels voor de nodige “diepte” zorgen.
Na allerlei avonturen in en om deze kamer komt de zoon van een carrossier uit Brussel op de proppen en in 1797 worden ze officieel een paar terwijl haar minnaar Beauregard voor vermaak blijft zorgen.

Elise bestelde bij Girodet een portret en toen het op het salon van 1799 zou tentoongesteld worden vond mademoiselle Lange haar beeltenis toch maar niks.
Ze schreef naar de schilder:

““ Veuillez, Monsieur, me rendre le service de retirer de l’exposition le portrait qui, dit-on, ne peut rien pour votre gloire et qui compromettrait ma réputation de beauté. Mon mari et moi vous supplions de vouloir bien faire en sorte qu’il ne demeure pas vingt-quatre heure de plus.”

De schilder voldeed dadelijk aan haar wens, nam het bewuste portret mee naar zijn atelier en hakte het daar aan mootjes om vervolgens die mootjes aan de Brusselaar van mademoiselle Lange te laten bezorgen.
Maar dat was maar de helft van zijn wraak.
Hij begon dadelijk aan een nieuw portret dat ik je hierbij meestuur en dat mademoiselle eeuwige roem heeft bezorgd, al was het dan niet om haar schoonheid.

Opnieuw gebruikte Girodet zijn enorme kennis van de mythologie.
Elise Lange werd als een gulzige Danae uitgebeeld, die Danae die door Zeus als gouden regen werd “bezocht”.
Ze is vergezeld van haar dochter, al net zo gulzig als zijzelf en van haar man, hier als “kalkoen” uitgebeeld, kalkoen die zich laat pluimen.
De vlinder beneden komt te dicht bij het vuur en brandt zich de vleugels, en het opgerolde perkament is de “Asinaria” van Plautus, die daarin de scrabeuze liefdes van een jonge vrouw beschrijft, en van de vader van deze lichtekooi.
Aan de weegschaal hangt een gewurgde duif, en onderaan zie je Beauregard, de beminde van de Mademoiselle en bestuurder van het Directoire, letterlijk verblind door het goud.

Nog voor het salon eindigde stond dit portret te kijk voor de beau monde en het schandaal dat daarop volgde was zowel voor de schilder als de juffer van enige betekenis.
Zij stond te kijk en hij kreeg de naam als rebel opgeplakt.
De 18de eeuw zou weldra kantelen, net zoals het Directoire, maar Girodet maakte zonder moeite de overstap naar de nieuwe Tijd.


op de drempel van de romantiek (375)

354_de367c3750c65735d84c2b2e6b07f938

L’ Academie de France” te Rome zorgde voor “les pensionnaires du Roi”.
Zo was “Le sommeil d’ Endymion” een “opdracht”, een academische oefening, verplicht huiswerk voor de jonge Girodet.

Van dat huiswerk maakte hij een een historische tafereel en een manifest.
Hij vertrok vanuit een bekend mythologisch verhaal.
Een jonge herder wordt verliefd op Diana, de kuise godin van de jacht.
Diane is op het doek alleen met haar symbool aanwezig, namelijk: het maanlicht.
Dit licht is het zichtbaar geworden verlangen, en dat verlangen wordt het werkelijk onderwerp van het meesterlijke doek.

In zijn correspondentie lezen we dat zijn inspiratiebron een onderdeel van een Romeinse sarcofaag is geweest.
Daarop stond Diana die Endymion een bezoek bracht, een bas-reliëf van de villa Borghese.

Twee details leidt hij uit deze inspiratiebron af:
-de slapende Endymion
-een Morfeus figuur die hij hier transponeert in een Zefier met de vleugels van een nachtvlinder, bezig met het gebladerte weg te schuiven zodat het maanlicht vrij spel krijgt in beide betekenissen van het woord.

Endymion’s naakte verschijning is totaal verschillend van het Davidiaanse naakt: geen spieren of aderen, het lichaam wordt door een arabesk gedomineerd en een lijn, een radicale transformatie helemaal in overeenstemming met de principes van de cultuurfilosoof Winckelmann.

“La rupture que Girodet introduit dans l’ esthetique davidienne n’ est pas une cassure mais plutôt une déformation par la surenchère.”

Aan het woord, Sylvain Bellenger, curator van de grote Louvre tentoonstelling.

Girodet laat het realistische van David achterwege door een overdrijving van Antieke Oudheid-elementen, een overbelichting van de Hellenistische theorie.
Zijn schilderij is een theorema.

Zo worden deze eerste romantische expressies geen anti neo-classistische beweging, maar een uitvergroting van de grote principes ervan.

“Tableau manifeste “Endymion” est probablement l’un des derniers grands tableaux du XVIIIe siècle, consacré à la peinture des amours des dieux, et le premier tableau romantique du XIXe siècle.” (ibidem)

Mocht je het boek van Germaine Greer “De Jongen” bij de hand hebben dan verwijs ik zeker voor het Endymion thema naar haar uitvoerig gedocumenteerde uitleg, en als ze begint door te zwammen over de passieve minnaar die door de blikken van de aanwezige dames wordt beslopen, moet je maar even zuchten en je bij dit mooie doek -ze vermeldt het gewoon- houden.(pagina 109-115)

Ja, de proporties van de slapende jongen kloppen niet, en dat in een tijd waarin men met de meetlat naging of de anatomische verhoudingen van de figuratie wel helemaal volgens het academisch boekje waren.
Nochtans kende de bij David gevormde Girodet uitstekend zijn anatomie, dat bewijzen ten overvloede zijn andere doeken.
De morfologie van de jongeman wijst naar de binnenkant. Het idee.
In feite kijk je naar een ideaal vervrouwelijkt lichaam, en dat mocht geen spoor van musculatuur of beenderen vertonen.
Waarom is er daar in die tijd geen moord en brand over geschreeuwd?
Kijk even naar de leuke verschijning van Zefier, hij is de andere pool, en zijn beweging om het maanlicht toe te laten zorgt voor de ideale maskering van dat irreëel beschenen lichaam, samen met het tot in het detail uitgewerkte decor en het subtiele spel van het maanlicht.
En zo wordt dit “ideale” lichaam van Endymion de fetisj voor de schoonheid.
Een van de kenmerken van de fetisj is het oproepen van excessieve gevoelens (aanbidding bijvoorbeeld), en dan hanteer ik de bepaling van de heer Sigmund Freud.

Germaine heeft dat ook gezien.
“Archetype van alle slapende jongens die door vrouwen bemind worden is Endymion.”(112)
Ze geeft dan een uitstekende documentatie over het verschijnsel Endymion in de voorgaande eeuwen en ze eindigt bij Canova die zijn laatste beeldhouwwerk aan hetzelfde thema wijdde.

Het lichaam van Endymion verenigt in feite alle andere lichamen.

“..le sommeil d’ Endymion peut être interpreté comme le symptone du refoulement de la difference sexuelle et du désir fantasmé et pleinement satisfaisant que la difference sexulle existe, mais indépendamment du sexe, et à vrai dire, de la femme.”
(Abigail Solomon-Godeau, prof. d’ histoire et de l’ art à l’université de Californie, traduit par Jeanne Faton, Girodet et l’ érotisme))

Deze verzelfstandiging van het vrouwelijke, deze fetisj van de schoonheid werd ook door het publiek bewust of onbewust (h)erkend.
Het werk werd enthousiast ontvangen.