986991631

Rond 1510 stuur je deze schets naar je arts om schriftelijk medisch advies te krijgen.  Ver weg van het Heiland-zelfportret uit 1500 waar je gloriet als 29 jarige in de houding van Christus, je lange haren op de pelzen kraag van je (dure) mantel.

Dit is een haastige schets.  Je omcirkelt de plek op je linkerzijde , en je schrijft erbij: ‘De pijn zit op de plaats van de gele plek waar mijn vinger naar wijst.’

Sommigen denken dat je aan een miltaandoening zou geleden hebben, maar naar analogie met mijn eigen pijn op die plaats verwijs ik je graag naar de pijn in de kromming van een darm, een plaatselijke ontsteking die vlugger in de ‘curb’ optreedt omdat daar het ‘verkeer’ wel eens stremt. Wellicht hadden ‘de zenuwen’ er ook iets mee te maken, om een dooddoener te gebruiken die artsen hanteren als ze niet dadelijk een oorzaak vinden. Het nijpend geldgebrek -je was nog niet zo bekend dat je al grote bedragen voor je werk kon vragen- verplichtte je grote sommen te vragen aan je vriend Pirckheimer.

In 1502 stierf je vader na een lang ziekbed.  Je was niet in de kamer toen hij zijn laatste adem uitblies, en dat maakte het verwerken van zijn dood nog moeilijker.

1067412587

Je hebt hem geschilderd op zijn zeventigste.  Een man met zorgen, met veel onuitgesproken emoties.

Dat hadden jullie gemeen want je leed vaak aan depressies, je had angstdromen.  Je schreef dat je je moeder nooit in de steek zou laten omdat je vader haar voortdurend prees en zei dat ze een goede vrouw was.  ‘Hopelijk gunt de goede God mij ook een zachte dood.‘ was je slotwens.

Maar hoe verdrietig en ziek ook, je werklust leed er niet onder.  Uit alle delen van de toenmalige wereld kwamen leerlingen naar je atelier.  Hans Süss uit Kulmbach, Hans Schäufelein (hij signeerde zijn werk met een schopje) uit Zwabenland en Hans Baldung Grien uit Straatsburg.

Naast het gebruikelijke schilderen en graveren werkten jullie samen met goudsmeden en glasschilders.  Ontwerpen voor sieraden, kelken en bokalen naast het uitwerken van boekillustraties.  Ik denk aan het titelblad voor de Quattuor Libri Amorum ( De vier boeken over liefde), een gedicht vrij naar Ovidius dan Conrad Celtes uit Neurenberg als zijn meesterwerk beschouwde.

De houtsneden die de visioenen van Johannes uit zijn Apocalyps voorstellen zullen je tot op de dag van vandaag beroemd maken. De middeleeuwse duivels hebben plaats gemaakt voor moderne oorlogstaferelen. (ik denk aan Götz van Berlichingen met zijn wrede Wolfsridders die rond die tijd de schrik van de reizende kooplieden waren)

3665189836

Kijk naar de vier wraakengelen die er lustig op loshakken terwijl hun collegae boven de trompetten van de laatste dag laten weerklinken.

Dit is actie maar met een enorme zin voor detail.  De platen zijn voorlopers van stripverhalen.  Ze behoeven geen bijkomende uitleg noch tekstbalonnen.  Eens het fragment uit de Apocalyps was voorgelezen kon iedereen zich levendig de wraak voorstellen.

God de Vader zit er een beetje verweesd bij bovenaan.  Hij schijnt de reserve trompetten vast te houden of heeft hij plannen om mee te gaan blazen als bewijs dat het menens is op de dag des oordeels?

Houtsneden en gravures zijn het internet van de 16de eeuw. Ze worden wereldwijd verspreid en nagemaakt, zelfs met het AD logo van de kunstenaar.

Ze zijn betrekkelijk goedkoop, kunnen de visie van de kunstenaar in een mum van tijd verspreiden en worden vlot verhandeld.  Je kent je vak.  De meester van de lijn.  Met een beetje verbeelding hoor je het gekreun van de zondaars, het schallen van de bazuinen, de harde slagen van de lange zwaarden zoals je bij de overbekende ruiters van de Apocalyps hun medogenloosheid tot in de galopperende paarden zichtbaar is.

2481608736

Je hebt zin voor drama.  Zelfs het invallende licht, links boven, de stralen achter de ruiters, en de horizontale lijnen links achteraan midden, geven een perfect beeld van de niets ontziende snelheid waarmee de vier ruiters door het landschap razen.

De dood, Honger, Oorlog en Pest (in 1505 zal in je stad nog eens de pest toeslaan!) in woeste galop. Dat het schonkige paard van de dood een bisschop verplettert mag ook geen toeval zijn.

Het zijn werkelijke kijkprenten.  Ze maken de angsten zichtbaar.  Ook al hou je nog van draken en monsters als het over de duivel gaat, het kwaad heeft echter een  menselijk gezicht gekregen. Wij worden vertrappeld, wij, de zondaars, arm of rijk, onaanzienlijk of met ambten bekleed, onderscheid kennen de ruiters niet.

Tegelijkertijd werk je aan ‘Het leven van Maria’ waarin je je veroveringen op de diepte en de menselijke verhoudingen bestudeert.

Daarnaast is er je aandacht voor de details van het alledaagse: De grote graspol, de akelei, de papegaai, de jonge haas.  Ze worden met evenveel liefde en concentratie gemaakt als je filmische Apocalyps.

Dat je, met de pest in de rug, naar Venetië wilde, begrijp ik best.  Het Fondaco dei Tedeschi (de Duitse Stichting) was in het pestjaar 1505 afgebrand en werd nu met de financiële steun van de Fuggers weer opgebouwd.  Werk. Giorgione kreeg opdracht om de voorgevel van fresco’ s te voorzien en er was geld over om de kerk van de Duitse kolonie van een nieuw altaarstuk te voorzien.  Kort na je aankomst in Venetië tekende je een contract om dit schilderij ‘Het Rozenkransfeest’ te maken binnen een tijdspanne van vijf maanden, en dat voor 110 florijnen of in gouden tientjes uitgedrukt, ruim 900 gouden tientjes.