1164202500

Je zou er mij op wijzen dat je ‘Apocalyps’ geen verzameling losse prenten was, maar een heus boek.  Een boek waarvan jij niet alleen de vormgever was, maar ook de uitgever. Of Anton Koberger de drukker was, weten we niet met zekerheid, maar het zou best kunnen.  Hij wordt niet in je boek vermeld, iets wat wel in het colofon van de Neurenbergse kronieken gebeurde. Je ‘Apocalyps’ werd dus het eerste boek waarin een kunstenaar zelf de vormgeving verzorgde en ook voor de publicatie instond.

Een andere vernieuwing was het soort boek dat je maakte.  De volledige tekst van Johannes’ openbaring verscheen in een doorlopende tekst achterop de prent waarop ze betrekking had. Meestal werden tekst en illustratie met elkaar vermengd, maar jij wilde een full page uitgave zodat de laatste pagina achteraan wit bleef.

Erwin Panofsky vermeldt dat dergelijke werkwijze alleen te vergelijken was  met een Oost-Vlaams Apocalyps-manuscript uit de15de eeuw, nu te raadplegen in de Bibliotheque Nationale(Parijs).

Concentratie en dramatisering, twee hoofdkenmerken van dit boekwerk waarin je de Apocalyps verbeeldde in 14 houtsneden. Je gebruikte alles wat in je macht lag om de situaties uit het Johannes verhaal  te dramatiseren. Dat was niet zo’n makkelijke opdracht want het visonaire van de auteur liet zich niet vlug in prenten dwingen.

2575801544

Kijk maar naar het zevenkoppige beest dat door Johannes beschreven wordt alsof één van zijn koppen dodelijk verwond was, dan zie je dat één van zijn nekken samenklapt als een stervende slang.

Je bent niet alleen illustrator van een gewijde tekst, maar je neemt eraan deel, je bent betrokken bij de handelingen zodat wij door jouw betrokkenheid onszelf ook aangesproken voelen. We zijn niet alleen kijkers, maar we zoeken naar onze eigen plaats in dit gebeuren dat het einde der tijden aankondigt. 

Het is duidelijk dat je de werkwijze van je voorgangers hebt bestudeerd. Panofsky geeft daarvan een aantal voorbeelden waaruit blijkt dat je op de hoogte was van het werk van de meesters die je voorgingen.

In jouw werk is echter je bezoek aan Italië terug te vinden.  Je had je werkwijze op Schöngauers prenten geënt.  Kijk maar naar de prent hierboven van de zeven kandelaars, een gemoderniseerde versie van Schöngauers ‘Dood van de Maagd’.

Maar Mantegena’s invloed is overduidelijk. De Italiaanse Renaissance is niet onopgemerkt aan jou voorbijgegaan.

165123942

‘A vision is a supernaturel event, or rather a sequence of supernaturel  events, experienced by a person ‘being in the Spirit’ or, as one would say today, in a trance.  Its content is thus miraculous and imaginery.  It is miraculous in so far as this suspension is not supposed to take place in actuality as is the case, for instance, of the miracles accepted by the Church, but only within the consciousness of the visionary.’ (Erwin Panofsky, The life and art of Albrecht Dürer, p55)

Om een overtuigende visie in een kunstwerk te realiseren moet je in staat zijn om twee ogenschijnlijk tegengestelde elementen met elkaar te verzoenen.

Enerzijds moet je de wereld die je verbeeldt in een meesterlijk naturalisme’ uitbeelden, een wereld waarin de ons bekende natuurwetten heersen, maar

‘…on the other hand he must be capable of transplanting the miraculous event from the level of factuality to that of an imaginary experience.’ (ibidem p56)

Hier kom je in het vaarwater van alle tekenaars en grafische kunstenaars die ons zonder schroom in imaginaire werelden binnenleiden waarin de geloofwaardigheid ook in de meest nieuwe werelden blijft gelden.

Panofsky vindt vooral je houtsnede-stijl  ‘the dematerializing’ quality of which has already been mentioned and partly by compositional devices intended to stress the plane surface.’

Verticale assen waarop een aantal objecten zijn gelocaliseerd in verschillende ruimtelijke vlakken, samen met de belangrijke rol die diagonalen spelen, zorgen voor die combinatie. Zo moet je maar eens terugkijken naar de wraakengelen van vorige bijdrage waarop een aantal engelen zijn toegevoegd louter om een symetrie te bereiken.

2463520596.2

Dat naturalisme is voor de meer noordelijke kunstenaars nooit een groot probleem geweest. Dat zorgde voor een mooie ruimtevulling, een beheersing van kleur en volume, aangevuld met studie waarin de menselijke beweging en de menselijke emotie een geloofwaardig beeld waarborgden.

Zonder Mantegna echter, of zonder de klassieke ‘traditie’ was je visie waarin de combinatie van naturalisme en wonderwereld zo goed samengaan, niet mogelijk geweest. Voor de aandachtige kijker zijn er reminiscenties genoeg te vinden naar deze klassieke inspiratie.  Ik verwijs daarvoor graag naar het prachtige werk van Erwin Panofsky. (Princeton University Press, Princeton and Oxford 2005)

We zullen die invloed met graagte terugvinden in je schilderwerk, zeker in het prachtige werk waarin de twaalfjarige Jezus uitbeeldt tussen de schriftgeleerden.

De wonderlijke wereld is heden ten dage populair in fictie en film, maar de nuchterheid van de hedendaagse aardbewoner, of zijn vermeende nuchterheid althans, klasseert te vlug het imaginaire bij de wenswereld zonder te beseffen dat het herfstlicht waarin hij rondwandelt een poort tot het wonderlijke zou kunnen zijn.  Maar dat is een ander verhaal.