2750989517

Je beschrijft je werk ‘Christus bij de schriftgeleerden’ in een brief als een ‘quar’, term voor een ‘quadro’, een schilderij.
‘Ik heb dit werk uitgevoerd zoals ik dat nog nooit heb gedaan.’
Als je identificatie klopt dan is dit werk voor 23 september 1506 beëindigd, en als we de inscriptie op het paneel zelf kunnen vertrouwen dan zou dit werk in vijf dagen zijn uitgevoerd. (Opus quinque dierum) Natuurlijk heb je er de voorstudies en het opzetten van de onderliggende tekening niet bijgevoegd.

Dat je dit werk zelf als iets ‘nieuw’ en ongewoon voorstelde, verbaast Erwin Panofsky niet. (114) ‘In spite of his careful preparation it was executed in an almost impromptu fashion, a tin coat of color being applied in broad and fluid strokes utterly different from Dürers normally meticulous brushwork.’

Ook de composite is eerder ongewoon.  Vergelijk dit werk met de houtsnede uit het leven van Maria met hetzelfde onderwerp dan speelt daar het gebeuren zich af in de diepte.  Jezus zit er op een rabbi-stoel met een geweldig boek voor zich.

2015482317

In het paneel uit 1506 gebruik je alleen figuren in halve lengte tegen een neutrale achtergrond. Slechts drie van de zes oude mannen gebruiken een boek.  Hun voor zichzelf sprekende gezichten steken in schril contrast af tegen het zachte onschuldige vrouwelijke jongensgezicht van Jezus. Hij staat in het centrum van de vijandige groep.  Hij gebruikt geen boek.  Hij argumenteert zoals op een typische Italiaanse representatie van onderwijzende of debatterende wijzen.

‘He enumerates the points of His argument, touching the tumb of His left hand with the index finger of His right.’

Slechts één van de geleerden, de man met het werkelijk karikaturale gezicht, neemt actief deel aan het debat.  In volledig profiel laat je hem zijn tegenargumenten recht in Christus’ oor sissen en zijn vingers raken Christus’ hand.  Het centrum van de compositie is een groep van vier handen als een duidelijk contrast tussen het jeugdige en de ouderdom.

3908298186

Het idee om figuren in halve lengte te gebruiken zodat het gebeuren geconcentreerd is rond handen en gezichten werd ook bij Mantegna gebruikt in zijn ‘Presentatie van Jezus in de Tempel’ en was erg in trek in de Noord Italiaanse scholen in het bijzonder in Venetië en Milaan. In de Noordelijke kunst verwijst Panofsky naar twee late schilderijen van Jeroen Bosch, vooral dan naar ‘Christus voor Pilatus’ waar je al duidelijk de invloed van Leonardo Da Vinci kunt bespeuren, invloed die in de Lage Landen in de eerste decade van de zestiende eeuw zichtbaar werd.

2253709387

Het verschil met Bosch wordt heel treffend door Panofsky weergegeven: ‘With Dürer the goodness of Christ (and goodness in general) is a positive quality which can take visible shape in beauty, whereas in Bosch’ nocturnal world, goodness is nothing but the absence of evil, expressible only by a vacant mask (116)’

Jij hebt zeker ook die invloed van Leonardo ondergaan. Dat contrast tussen het zeer lelijke en het hemels mooie komt overeen met een voorschrift uit Leonardo’ s ‘Trattato della Pittura’, en kijk je naar het gezicht van de oorfluisteraar dan kan het niet anders of je moet Leonardo’s zogenaamde “caricatures” hebben gekend.

De jongen die je hier als Jezus portretteerde schijnt in andere Venetiaanse portretten terug te komen, maar of dat werkelijk is, of het resultaat van boze en andere tongen laat ik nog even in het midden.