spoor-gesc02ill69.gif

19.

‘Negen concessies voor Engelse kapitalisten, niet dadelijk een zaak van goed beleid.’ Hij doorbladerde het dossier op zijn bureel, ging met zijn vinger langs de ellenlange kolommen en, rechter wijsvinger in de lucht, zei hij zuchtend: ‘Achthonderd vijfenvijftig kilometer spoorwegen. Met alleen de lijn Doornik naar Jurbise kant en klaar, uitbating terug aan de Staat gegeven. Opbrengsten? Negatief. Wat ze dan wel bereikten? Uitstellen van termijnen, ontheffing verkrijgen van hun verplichtingen, geen garantie voor een minimum aan voordelen voor enkele secundaire lijnen of nieuwe lijnen zonder toekomst, en dat alles om sneller leningen los te krijgen en daarmee de constructie te financieren waarvan de opbrengsten uitbleven. Geen wonder dat ze zo snel mogelijk van deze lijnen verlost wilden worden.’

‘De Staat is te jong, Simon. Dwaas en goedgelovig, kortzichtig en egoïstisch, de verschrikkelijke eigenschappen van elk jong mens.’ Jean Philippe de Lunden tikte de as van zijn sigaar, schonk zijn glas cognac bij en hield de fles uitnodigend in de hoogte, richting Simon Philippart.

spoor-1-small580.jpg
‘Ik heb hier een rapport van Jules Malou, directeur bij de Société Générale, 1860. Ecoute.
‘Aucun pays n’ offre l’ exemple d’un pareil fractionnement avec l’ existence de 14 services distincts d’ exploitation dont le plus grand compte 198 km et le plus petit 12 km. En s’abstenant d’ établir des zones déterminées pour chaque compagnie et de prendre des mesures protectrices des interêts engagés, l’ Etat a contribué à créer un système peu stable, auquel seule une concentration des exploitations pourrait remédier. Encore faut-il demander quelles seraient les modalités les plus acceptables d’une pareille transformation.’

Hij smeet het papier op zijn bureel, liep knikkend met zijn leeg glas naar Jean Philippe en liet zich zuchtend bedienen waarna hij het in teug leegdronk en het met een stevige zwaai op het tafeltje neerzette.

‘Het Belgische hoofdstuk kennen we intussen. De Staat moet duidelijk zijn. Neem  de Compagnie du Nord van het huis Rothschild in Parijs. Uiteraard wil hij de controle over de invoer van de Belgische steenkool in Frankrijk. Het kostte hem weinig geld om de vrijgekomen lijnen van de Engelsen te huren. In enkele jaren tijd breidde Le Nord zijn netwerk uit rond de drie vitale industriële centra: Mons, Charleroi en Luik. Het kon ze zonder moeite verbinden met het Franse noord-westen, het noord-oosten, en zelfs met Parijs.’

spoor.jpg
‘Maar laten we eerlijk zijn, de lijn Mons naar Manage was er te veel aan. De regering heeft ingegrepen met een duidelijke weigering en de lijn teruggekocht. Een concurrerende lijn Brussel-Mons langs Nijvel, en daarbij een drukke verbinding uit het eigen netwerk prijsgeven, dat kan zelfs de familie Rothschild zich niet veroorloven.’

‘Inderdaad, en dan komt de Société Générale op het toneel met de stichting van de Société Anonyme de L’ Est die de snelle verbindingen fusionneert tussen het bekken van Charleroi en de Lotheringse metaalverwerkende centra, een politiek van Malou die we nu kennen als grand Central belge waarmee hij aansluit op het Hollandse net en de havens van Rotterdam en Antwerpen  met het Franse net van de Compagnie de l’ Est verbindt via Leuven, Charleroi, Givet en Vireux.’

sppor loco2.jpg
‘Maar vergeet ook de pogingen van de Banque de l’ Union niet, cher ami Jean.  Een initiatief dat uit het eerste Congres van Mechelen voortkwam en als doel had de kapitalen te ‘christianiseren’. Ik noem hier Prosper de Haulleville medewerker van Langrand-Dumonceau en die de halve Belgische adel meetrok in het Brusselse bankhuis van F. en J. Jacobs. Exclusief voor katholieke kapitalisten! Oud minister van openbare werken Auguste Dumon aan kop, samen met baron Charles Snoy. Wacht, hier is het lijstje van stichtende leden in beide betekenissen van het woord: le duc D’ Arenberg, Langrand-Dumonceau et son entourage zoals Edouard Mercier en graaf Charles de Villermont, schoonbroer overigens van Auguste Dumon. Voilà, la Société Anonyme d’ Exploitation de Chemins de Fer, met een kapitaal van vijfentwintig miljoen frank, in samenwerking met de ateliers van Tubize en vijf andere concessionarissen.’

spoor loco.jpg
‘En hoe lang duurde het vooraleer deze dapperen de constructies van de meeste verbindingen overlieten aan de Société des chemins de fer du Nord de la Belgique gecontroleerd door de familie Bischoffsheim en de Société Générale? Een mooie verbinding waaruit in 1866 de Société Belge de Chemins de fer ontstond.’

‘Wil je een overzicht vooraleer deze heer, Simon Philippart, met zijn werk begon?  Van de 47 concessies werden er 32 geëxploiteerd, geheel of gedeeltelijk door 17 exploitanten terwijl een groot aantal concessionaires niet eens één kilometer spoor had afgeleverd.  Van het nationale netwerk van 3794 km was 1589 km onder constructie of nog te construeren en 2385 km in exploitatie. ‘

‘En toen verscheen een wolfabrikant uit Doornik en…de Banque de Belgique. Niet dadelijk het begin van een vertelsel, chèr ami.’

‘Comme on fait son lit, on se couche.’