OP DRIFT (12)

 

dyn006_original_346_500_jpeg_20344_063b531c4baa6da5dddaa06715ec5d22

‘Al round us, the intellectual lightships had broken from their moorings, and it was then a new an trying experience.
The present generation which has grown up in an open spiritual ocean, which has got used to it and has learned to swim for itself, will never know what it was to find the lights all drifting, the compasses al away, and nothing left to steer by except the stars.’

Froude, geciteerd door Carlyle in Life in London

Het is een duidelijke omschrijving wat geesten als Carlyle, Kingsley, Froude en Arnold voelden toen er een ware geestelijke crisis over Engeland was losgebarsten in de twintiger en dertiger jaren van de negentiende eeuw.

De tegenstelling tussen de ouderen en de nieuwe lichting die in die tijd opgroeide was nooit zo groot.
De naweeën van de Franse revolutie, het groeiende rationalisme, de opkomst van de industriële revolutie, het ging allemaal met zo’n vaart dat de ontreddering werkelijk groot was.

Ook Symonds drukte het uit in een metafoor:

‘The whole fabric of humanity, within and without, rocking and surging in eartquake throes.’

En Kingsley vroeg zich af waar dit proces zou stoppen, en het leek wel, zei hij alsof we op een rots stonden, een rots die afbrak en in stukjes in de diepe zwarte zee met ons verdween.

dyn006_original_474_600_jpeg_20344_8dbdfd23e1c4ea43834572a6fa7a5670

‘What makes this figure so appropriate is the suggestion of a series of shocks, keeping the mind in a state of frightened anticipation.’

En dat is de commentaar van Houghton in zijn Frames of the Victorian Minbd (p66)

Carlyle noemt het ‘The Hebrew old clothes’, een verhaal dat ten einde is, roept Henry Sidgwick in de zestiger jaren, die net als in de 20ste eeuw, erg stormachtig en libertijns waren.

Matthew Arnold beschrijft het in ‘The Scholar-Gipsy’ op deze treffende manier:

For what wears out the life of mortal men?
Tis that from change to change their beings rolls;;
Tis that repeated shocks, again, again,
Exhaust the energy of strongest souls
And numb the elastic powers.

En later in ‘Stanzas in Memory of the author of “Oberman”:

But we brought forth and rear’d in hours
of change, alarm, suprise-
What shelter to grow ripe is ours?
What leisure to grow wise?

Like children bathing on the shore
Buried a wave beneath,
The second wave succeeds, before
We have had time to breathe.’

Om dat ‘pijnlijke’ te begrijpen moet je vooral de richting zien waar de twijfel zich naar richtte.
In plaats van de kristelijke kijk op het leven kwam een mechanische visie, een wetenschappelijk beeld dat de schepping aan fysische wetten gehoorzaamde, en dat zelfs de mens daardoor werd bestuurd.

Rationalisten mochten dit beeld van harte verwelkomen, maar de meeste Victorianen voelden dezelfde vreselijke shock die Charlotte Brontë verwoordde bij het lezen van Atkinsons-Martineau’s ‘Letters on the Laws of Man’s Nature and Developpement’:

It is the first exposition of avowed ateism and materialism I have ever read: the first unequivocal declaration of disbelief in the existence of God or a future life I have ever seen.
In judging of such exposition and declaration, one would wish entirely to put aside the sort of instinctive horror they awaken and to consider them in a impartial spirit and collected mood.
This I find it difficult to do…If this be Truthn man or woman who beholds her can bur curse the day he or she was born.’

Gaskell, Life of Charlotte Brontë, ch 23, p329

Wie dus na bijna 170 jaar aan dit idee gewend is geraakt, mag niet vergeten dat het ooit een gruwelijke serie ‘shocks’ heeft teweeg gebracht, en ik denk dat sommigen nog steeds niet bekomen zijn van die geestesbevingen als ik het zogenaamde creationisme voor ogen hou.

dyn006_original_401_299_jpeg_20344_f7c4706e374010d88d2d586bebbc1f6b