1270298121

Hoe meer ik je werk bekijk, Albrecht, hoe meer vragen en raadsels te voorschijn komen. Al liggen er zo’n vijfhonderd jaar tussen ons beiden, je werk verschijnt met een mengeling van zekerheid en twijfel, van kind-van-je-tijd tot buitenstaander.  Van topartiest tot onzekere becijferaar van verhoudingen en perspectief.

Je verplichtte mij om onder te duiken in geschriften, brieven en schaarse bio’ s om tussen het artistieke gewauwel, bewondering en hoofdschudden (was hij nu aan man van de Renaissance of zo’n Duitse plaatselijke ster uit de laat Gothiek?) de nodige omgeving te vinden waarin jouw wezen geloofwaardiger zou overkomen dan in de bijna-heiligverklaringen of uiterst technische onderzoeken naar vormgeving en ontstaan.

Neurenberg (is dat neurotische een toevallige samenklank?) was altijd al een stad met verschillende atmosferen.  Dat bleek niet alleen in de vorige eeuw waarin zowel triomf als ondergang elkaar afwisselden maar ook al tijdens jouw bestaan kon je die veelzijdigheid aan de lijve ondervinden, en is ‘veelzijdigheid’ een te braaf woord om de paradoxen aan te duiden waarin zowel jouw tijd en omgeving als jouw werk onderdak kon vinden.

Laten we in de 19de eeuw beginnen, want al gebruik ik een standaardwerk (The Life and Art of Albrecht Durer, Panofsky, Erwin) tegelijkertijd kon ik bij Amazon een reprint aanschaffen van een biografie uit 1870, de eerste Engelse biografie, door een vrouw geschreven, die ter gelegenheid van je 400ste verjaardag een aardige synthese maakte van leven en werk waarin de negentiende eeuw uiteraard het gezichtspunt mee bepaalde maar die overeind bleef al wist de Schotse illustrator en dichter William Bell Scott haar weg te duwen met zijn uitspraak dat haar bio ‘hysterical and prejudiced’ was, terwijl hij onbeschaamd haar vertalingen van brieven en dagboeken gebruikte in zijn eigen werk. Heaton Mary Margaret, meisjesnaam Mary Margaret Keymer, en gepubliceerd onder de naam Mrs. Charles Heaton met verwijzing naar haar echtgenoot, een eminente chemicusHet feit dat je als vrouw blijkbaar niet bestond tenzij met de verwijzing ‘Mrs.’ zegt genoeg over het Victoriaanse Engeland, maar zal ook in jouw leven doorwegen.

76065618

Hierbij, ere aan wie ere toekomt, een prent van de Schot waarin hij jou vanuit je woning op de drukte van de stad laat neerkijken.

‘History of the Life of Albrecht Dürer’ is een warm en erg leesbaar boek gebleven waaruit velen vaak zonder bronverwijzing hebben geput zoals meermaals bleek uit mijn verzameling geschriften en commentaren.

Een ander aspect is het ontbreken van het ‘natie-gevoel’ in Duitsland.  Duitsland was in jouw tijfd tijd nog altijd een lappendeken van meer dan 300 kleine staatjes.  Al lagen ze binnen de grenzen van het Heilige Roomse Rijk, het volstaat om Voltaire te citeren die opmerkte dat dit Rijk heilig noch Rooms en zelfs geen Rijk was. Zesenzestig steden waren vrijsteden. Steden die hun vrijheid tegen aanzienlijke sommen hadden afgekocht van de plaatselijke heersers.  Buiten de stad heerste chaos, hongernood, werden conflicten uitgevochten, viel je ten prooi aan rondtrekkende roversbendes.

Ook buiten de grenzen van dit ‘Rijk’ dreigden gevaren.  Sinds de inname van Constantinopel in 1453 door de Turken werd er voor de Moslims een weg gebaand naar Europa. De zegenvierende legers trokken verder naar Belgrado en dreigden het Rijk binnen te vallen. Keizer Frederik jammerde maar deed niets. De vier ruiters van de Apocalyps uit het visioen van Johannes waren een begrip: honger, pest en syfilis maakten duizenden slachtoffers.

551467808

Je hebt de paniek meegemaakt die rond het jaar 1500 uitbrak toen het einde van de wereld werd voorspeld: meteoren vielen op aarde, kometen verschenen aan de hemel.  Ze waren duidelijke tekenen dat het Laatste Oordeel nabij was.  Boeren verlieten hun ploegen, smeden hun smidse, de huisvrouw haar keuken.  Iedereen begaf zich op weg naar Wilsnack waar men zei dat bloed was gevloeid uit drie hosties, of naar Niklashausen waar schaapsherder en dorpsmuzikant Hans Böheim zei dat hij met de Maagd Maria had gesproken.  In zijn toespraken verdoemde hij gezagsdragers en geestelijken, zei dat de belastingen moesten worden afgeschaft, dat land en bos gemeenschappelijk bezit moesten worden en zelfs de machtigste edelen voor hun brood zouden moeten werken.   Opgepakt en verbrand bleven zijn ideeën onrust veroorzaken.

Binnen de muren van de Duitse steden bestond er iets dat op veiligheid leek.  Daar schoten scholen voor de jeugd uit de grond en bijna iedereen kon lezen en schrijven. Stadsbesturen ontwikkelden zich tot democratische instellingen. Voor lijfeigenen op het platteland was het leven in de stad het leven in een paradijs.

1.12

 Via de New York Times van vorige week kwam ik je gevouwen handen zelfs in Athene tegen. Die handen zijn een soort icoon geworden, net zoals het haasje of de viooltjes op iedere kamer van jongens en meisjes uit de Hitler-Jugend hingen, eens je door het regime was uitgeroepen tot de eerste ‘zuivere Germaanse’ kunstenaar.

Of je nu de rust moet terugbrengen in een door economische crisisen geplaagde Griekse staat of als voorbeeld voor de twijfelachtige idealen van de nazi’s werd gebruikt, blijkbaar heeft je kunst diepe indruk nagelaten, ook in de zogenaamd moderne tijd waar net zoals je houtsnedes en gravures nu het internet voor de vermenigvuldiging van ideeën en beelden schijnt te zorgen.