2043986746

Dit is het bewegende beeld van Pleydenwurff.  Kijk naar de gloedvolle kleuren, de droevige actie en het realistische landschap op de achtergrond. Tegelijkertijd zou het onderwerp op de voor mij onverklaarbare jodenhaat kunnen wijzen, afkeer die ik even later ook terugvind bij Luther die -eens hij bemerkt dat hij de Joden niet tot zijn hervormingsbeweging kan bekeren- een pamflet schrijft over de leugens omtrent de Joden. Als immers het humanisme in figuren als Willibald Pirckheimer en Erasmus het heeft over de herontdekking van het klassieke mensbeeld zoals dat bij de oude Grieken en Romeinen opgeld maakte, dan begrijp ik die afkeer helemaal niet meer.  Immers tijdens het hellinisme waren er grote groepen Joden die dit mensbeeld met hun cultuur assimileerden en verdraagzaam samenleefden met Grieken en Romeinen. Toch verzwijgen de meeste bronnen de vervolgingen en uitdrijvingen.  Ze lijken wel naast de Duitse geschiedenis te hebben plaats gevonden.  Een deel van deze schaduw ligt zeker bij de beginnende godsdienstconflicten tussen katholieken en hervormden die het al verdeelde lappendeken van het Roomse Rijk nog in diepere tegenstellingen uit elkaar zouden drijven. Misschien moeten we de opvattingen van jouw tijd beter interpreteren: wellicht gaat het niet om een vervolging, maar eerder om een afschermen en een verdediging van de totaliteit van de zogenaamde christelijke cultuur, zeker als Luther opduikt.  We kunnen ons moeilijk de tijden voorstellen waarin religie en bestuur een soort eenheid vormen waarin belangenverdediging en verdraagzaamheid wel eens met elkaar worden verwisseld.

813802749

Daarom laat ik het onderwerp even rusten (ik wacht op bronnen uit je stad) en trek ik met jou naar één van je grote voorbeelden :‘Martin Schongauer’. waarvan hiernaast een werk dat herinneringen oproept aan je eigen aandacht en concentratie als het om bloemen en planten gaat.

Schongauer werd in 1450 in Colmar geboren en zijn vader was net zoals de jouwe goudsmid. (in Augsburg) Martin bereisde Vlaanderen en Bourgondië en stichtte naast zijn terugkeer in Colmar een werkplaats waar hij door zijn grafisch werk nog beroemder werd dan door zijn schilderkunst. Hij werd ‘Bel Martin’ genoemd, Beau Martin.  Zijn werk gold als voorbeeld en de kopieën ervan werden vaak nog eens gekopieerd en tot in Italië verhandeld. 

In 1490 vertrek je naar Colmar maar als je aankomt is Martin net in februari 1491 overleden. Schongauers broers Caspar en Paul, beiden goudsmeden, ontvangen je vriendelijk.  Je mag de nalatenschap van je voorbeeld inkijken en bestuderen.  Je mag zelfs enkele originelen mee naar huis nemen.  Een andere broer, Georg, verblijft in Basel, de drukkersstad.  Je gaat hem ook opzoeken.  Hoe lang je er blijft weten we niet. Je bent ook nog in Straatsburg geweest en als je terugkeert rond 1493 ontstaat het mooie ‘Selbstbildnis mit Distel’ nu in het Louvre te bewonderen.

4052279665

Je hebt jezelf in drievierde-profiel opgesteld voor een donkere achtergrond zodat je gezicht, hals en handen sterk ermee kontrasteren.  Onder je donkere mantel die met de achtergrond versmelt, draag je een licht hemd met stiksels en een ruime kraag.

De distel in je handen kreeg allerlei betekenissen (een andere naam voor deze plant was ‘mannentrouw’ en zou je huwelijk met Agnes aankondigen!) maar als ik probeer het opschrift ‘My sach dy gat/ Als er oben sctat’ probeer te vertalen als: ‘De zaken verlopen zoals ze boven (door de voorzienigheid) gepland zijn’ kan ik dat moeilijk rijmen met je op hand zijnde huwelijk.  We zullen dus eerder in de christelijke beeldspraak moeten gaan zoeken waar de distel een attribuut is dat bij de Passie hoort.

Je portret glanst van zelfzekerheid.  Als mens en als kunstenaar vertrouw je op hogere machten. Je hebt een zending om de schoonheid zichtbaar te maken, om het menselijke bestel in al zijn dromen en dwaasheden te verbeelden.

Sommigen schrijven je een ‘scheve’ blik toe.  Je rechter pupil staat helemaal in de uiterste hoek van je oogkas terwijl de linker rechtdoor kijkt. In feite een gewoon resultaat van iemand die zich zijwaarts in de spiegel bekijkt.

En of die distel een soort bruidsboeket voor Agnes zou zijn zoals Goethe in 1805 schreef, betwijfel ik.  Je huwelijk verliep voor haar heel anders dan zij verwacht had, denk ik.  Zij had nog het beeld van de middeleeuwse handwerker voor ogen die dichtbij huis zijn mooie dingen maakte terwijl jouw onrustig gemoed naar de broeihaarden van de Renaissance wilde.