3282441542

Hij kreeg zelfs een prentje in de bekende Weltchronik van Schedel, Philo van Alexandrië (30 v.d.g.j – 45 n.d.g.t.) een filosoof die prachtig Grieks schreef en alhoewel hij geen Hebreeuws kende, een vrome Jood die zich aan de mitswot hield.
Hij zag geen onverenigbaarheid tussen zijn God en de God van de Grieken, al is zijn God een heel andere dan Jaweh.
Hij maakt een belangrijk verschil tussen Gods wezenheid (ousia) dat volstrekt onbegrijpelijk is en zijn werking op aarde die hij Gods krachten (dunameis) of Gods energieën (Energeia) noemt.
Net als Plato zag hij de ziel als een balling, een gevangene in de fysieke wereld van de materie. Soms brachten de boeken hem geen stap dichterbij God maar voelde hij zich lijfelijk door het goddelijke bezeten.

Het spreekt vanzelf dat het niet lang duurde of het zou voor de Joden onmogelijk worden om op die manier in de Griekse wereld op te gaan.  In het jaar van Philo’ s dood vonden in Alexandrië pogroms tegen de Joodse gemeenschap plaats en vreesde men alom voor een Joodse opstand.
Later zouden de Romeinen die Griekse vijandigheid van de Grieken tegenover de Joden niet overnemen.  Vaak gaven ze de voorkeur aan de Joden boven de Grieken en beschouwden hen als nuttige bondgenoten.  Ze kregen volledige godsdienstvrijheid. Een tiende deel van het hele Romeinse rijk was Joods.  In het Alexandrië van Philo bestond de bevolking voor veertig procent uit joden.

3194533848

De Romeinen voelden zich vooral tot het hoge morele karakter van de joodse religie aangetrokken.  Stonden ze nogal aarzelend tegenover de besnijdenis dan waren er Romeinen die zich aan de Tora hielden, naar de syangoge kwamen en de naam ‘Godsvrezenden’ kregen.

In Palestina echter verzette een groep politieke zeloten zich fel tegen de Romeinse  overheersing.  In 66 n.d.g.j. kwamen ze tegen Rome in opstand en al wisten ze het Romeinse leger vier jaar op afstand te houden, toch zouden ze in 70 overwonnen worden en werd de tempel in as gelegd.  Opnieuw werden de joden gedwongen in ballingschap te gaan.
Karen Armstrong, uit wiens boek ‘Een geschiedenis van God’ ik deze inhoud heb overgenomen oppert zelfs dat zonder deze zeloten het mogelijk zou geweest zijn dat Romeinse keizers zich tot het jodendom hadden bekeerd zoals Constantijn dat in 313 tot het Christendom zou doen.
Er was duidelijk een scheiding tussen de ‘klassieken’ en de joodse cultuur zoals die scheiding in het westen zou ontstaan na de eerste kruistocht (1096-1099) waarin de volgelingen van de profeet en de Joden de tastbare vijanden werden van het christelijke Westen dat in een vrij ongelukkige en bloedige poging zich voor altijd de afschuw van deze twee andere broedergodiensten op de hals haalde.

Proberen Joden en Islamieten in de vijftiende en de zestiende eeuw elkaars religie te begrijpen, het Westen maakt in 1492 duidelijk dat het zelfs de nabijheid van de twee andere religies van Abraham niet kon velen.
In de vijftiende eeuw laait het antisemitisme op en worden de joden uit  stad na stad, streek na streek verdreven.
In 1421 uit Linz en Wenen, in 1424 uit Keulen, in 1439 uit Ausburg, in 1442 en nog eens in 1450 uit Beieren, in 1454 uit Moravië, in 1484 uit Perugia, in 1486 uit Vincenza, in 1488 uit Parma, in 1489 uit Luca en Milaan, in 1494 uit Toscane en in 1499 uit jouw stad Neurenberg.

De verdrijving van de sefardische joden uit Spanje in 1492 staat dus niet los van de overige Europese geschiedenis.  Hier al kon je dat gevoel van ontworteling ervaren, van schuldgevoelens ook als je de uitdrijving had overleefd (dergelijke gevoelens zouden ook NA de kampen herkend worden) Uit  dat gevoel van ontworteling zou ook de kabalistische mystiek uitbreiding nemen:  troost in het ervaren van Gods aanwezigheid. De ‘Sjechina uit het stof opheffen.’

2157775335

Ik citeerde al de bul ‘Summis Desiderantes Affectibus’ van paus Innocentius VII uit, het jaar 1483 toen jij jezelf in de spiegel bekeek en met je zilverstift ons een spoor naliet van je toenmalig dertienjarig  uiterlijk.  Die bul luidde de heksenvervolging in die zich over heel Noord Europa zou verspreiden en zowel protestantse als katholieke gemeenschappen zou treffen.  De repressieve religie zou in die heksenvervolgingen een uitlaatklep zoeken.

Andere theïstische religies hebben dergelijke uitwassen nooit gekend. In de Koran wordt het duidelijk dat Satan de jongste dag zal worden vergeven.  Sommige soefi’s verklaarden dat hij uit de gunst was geraakt omdat hij meer van God had gehouden dan de andere engelen.

In plaats van een medogenloze God zou Satan worden aanbeden want met die angstwekkende God kon je geen kontakt krijgen.

Jij schildert en tekent hem als de man van smarten, een mens die de pijnen onderging die elke tijdsgenoot zich kon voorstellen.  Katholieken en protestanten hadden het nu over een ‘woedende’ god, en als je pestepidemies en oorlogen probeert voor de geest te halen, kun je je daar wel iets bij voorstellen.

De demonen zullen ook in jouw werk opduiken, maar ik denk dat de mens het blijft halen.  De lijdende.  De troosteloze. Van de 18 kinderen die je moeder baart zullen er slechts 3 volwassen worden. Je kent de dood en het sterven.