1.jpg

De vier ‘humours’ waren niet even populair. Het bloedrode vocht, (het sanguine type) geassocieerd met lucht, lente, morgen en jeugd was en is nog altijd het meest veelbelovende. Een mooi geschapen lijf en een blozende gelaatskleur overtreffen de andere ‘humours’ in ‘sociablilty’, ‘generosity’ en alle andere talenten. Zelfs de minder goede kanten ervan, een zekere ‘weekheid’ voor wijn, lekker eten en liefde waren van de aimabele en te vergeven soort. Bloed is tenslotte een nobeler en gezondere vloeistof dan de twee soorten gal of slijm.
We herinneren eraan dat zekere theoretici het sanguine temperament  zagen als de meest originele conditie, de best uitgebalanceerde menselijke toestand. Zelfs na de zondeval bleef dit temperament boven andere alternatieven te prefereren.

2033742419.2

Was het sanguine temperament het meest geliefde, het melancholische daarentegen kreeg de vermelding van meest gehate toestand. De zwarte gal immers was de oorzaak van de ergste ziekten waarvoor de melancholici de uitgekozen slachtoffers waren. En zelfs zonder de regelrechte aanleg voor pathologische storingen werden de natuurlijke en constitutionele melancholici  in het algemeen als ‘pessime complexionati’ (the most ill-mixtured) beschouwd. Dun en donker, de melancholicus is ‘lastig’, miserabel, hatelijk, hebzuchtig, verdorven, laf, oneerbiedig en slaperig. Hij is nors, boos, vergeetachtig, lui en sloom. Hij mijdt gezelschap van vrienden en misprijst de andere sekse; en zijn enige positieve kant is een zekere neiging tot eenzame studie.

Voor Dürer, werden pictorale representaties van melancholie vooral gevonden in technische verhandelingen omtrent geneeskunde, in populaire boeken of in pamfletten die de theorie van de vier ‘humours’ deelden, vooral in manuscripten of gedrukte kalenders.  In medische boeken werd melancholie als een ziekte voorgesteld en de illustraties toonden verschillende geneesmethodes, bijvoorbeeld door muziek, door geseling of door het dichtschroeien van bloedvaten.

3644325110_c46397ce81.2

In populaire pamfletten, kalenders en ‘Complexbüchlein’ werd melancholie niet als een pathologisch verschijnsel beschreven maar als een type van de menselijke natuur. De melancholicus verscheen daarin in een serie van vier figuren of scènes met de bedoeling een voorstelling te brengen van een ‘normaal’ iemand in de serie van de Vier Temperamenten.

De representaties van de Vier Temperamenten zou je in twee groepen kunnen opdelen: eentje puur beschrijvend, een andere die meer scenisch, met een dramatisch karakter te werk gaat.

3985924129

De illustraties met een beschrijvend karakter (die in feite uit de Hellinistische cyclus van de Vier Leeftijden van de Mens is afgeleid) is elk temperament door één type afgebeeld.
Bij de illustraties met een dramatisch karakter zijn de vier temperamenten vaak door koppels verbeeld.  Ze ontlenen hun temperament alleen aan hun gedrag, en het is interessant dat ze dat doen door scènes die oorspronkelijk voor het uitbeelden van ondeugden werden gebruikt.  In de late middeleeuwen  werden types van het menselijk gedrag bestudeerd en beschreven niet alleen in hun eigen belang maar met een referentie naar het systeem van de moraaltheologie.
Zij werden niet in seculiere monografieën gepubliceerd maar in reliefs van kathedralen als in Chartres, Parijs en Amiens, of in de miniaturen van morele verhandelingen zoals ‘Somme le Roi’.

905282167

Naar het einde toe van de middeleeuwen werden deze morele patronen omgewerkt naar karakter-voorbeelden, kwam de klemtoon daardoor minder op goed en kwaad te liggen om er dan helemaal uit te verdwijnen.
Verschillende karakterkenmerken in Chaucer’s Canterbury Tales zijn uit negatieve voorbeelden van sermoenen uit de 12de en 13de eeuw afgeleid, en menig ‘Fool’ in Sebastian Brant’s Narrenscyff was oorspronkelijk een afkeuringswaardige zondaar. Dus, als een 15de eeuwse artiest modellen zocht voor zijn beschrijving van de Vier Temperamenten had hij alleen maar traditionele typen van de Ondeugden.

Zo zie je dat de dramatische interpretatie van het sanguine temperament zoals je dat aantreft in verschillende manuscripten en gedrukte kalenders verwijst naar het hoog middeleeuwse beeld van Luxuria, de Weelde (Overvloed). Het sanguine temperament is in een reliëf van de kathedraal in Amiens dan weer uitgebeeld als een koppel in een stevige omhelzing terwijl  het cholerieke temperament door een man die zijn vrouw aftuigt wordt getoond.
In de populaire middeleeuwse geschriften waren triestigheid en suffigheid eigenschappen van de melancholische man. 

symbolism-temptation.2

Dit type werd gebruikt voor het model van de hoofdzonde ‘Acedia’ (luiheid, gemakzucht).  Kijk maar naar je eigen werk ‘De droom van de dokter’ dat je baseerde op het idee van de zondige slaap, met prenten waarin een boer bij zijn ploeg slaapt, een burger bij zijn kruisbeeld (waarbij hij in feite moest bidden) een vrouw bij haar spinstok. (die slapende vrouw werd zo populair dat Sebastian Brant haar gebruikte voor zijn ‘Luiheid’ waarbij hij dan nog haar been liet verbranden!)
Melancholie werd dus meestal uitgebeeld door zo’n slapende vrouw gecombineerd met een slapende man aan tafel of zelfs in bed.complexb.jpg

Pillow: Luxury and sloth
Bellows: Stoking the fires of desire
Stove: Heated, incubated atmosphere
Warmed-over Apple: Sin of laziness
Orb: Fortune (see the orb that The Great Fortune stands on)
Cupid on Stilts: Precarious nature of love
Ring: Reference to the twelfth-century story of a young Roman boy who, at the prompting of the devil, placed his ring on the finger of a statue of Venus.