861516552

De invloed van ‘Melencolia I’ strekte zich over heel Europa uit en zou meer dan drie eeuwen gelden. Het was de eerste voorstelling waarin het concept van melancholie van de wetenschappelijke en pseudo wetenschappelijke folklore naar het niveau van de kunst getransplanteerd werd.

De compositie werd versimpeld of meer gecompliceerd, de inhoud sloot bij eerdere tradities aan -zoals dat de gewoonte was met de variaties van de meeste Noordelijke kunstenaars van de zestiende eeuw- of geherinterpreteerd volgens de heersende smaken en gewoonten van de dag.

Door Vasari gemythologiseerd, emblematisch getransformeerd door Cesare Ripa, geëmotioneerd door Barokkunstenaars als Guercino, Domenico Feti, Benedetto Castiglione of Nicolas Chaperon, (die deze inhoud met de toenmalige in de mode zijnde allegorieën en liefde voor ruïnes verbond), gesentimentaliseerd in de achttiende eeuwse Engelse kunst en geromantiseerd door bijvoorbeeld J.E. Steinle en Caspar David Friedrich.  De voorstelling inspireerde dichters en literaire parafrases zoals in James Thomson’s City of Dreadful Night, en was een dankbaar onderwerp voor prenten, tekeningen en schilderijen.

ripa015b

Vergeten we zeker niet jouw eigen melancholische gesteldheid, Albrecht. Sommigen suggereerden  dat de dood van je moeder met het onderwerp had te maken. Panofsky zegt terecht dat je diepste vriendschap naar je vader uitging al respecteerde je ten zeerste je moeders harde leven, het geduld en de moed waarmee ze armoede en ziekten verdroeg.

Instead of aying that the death of Dürer’ s mother caused him to create the Melencolia I, one might rather contend that only an artist pregnant with the Melancolia I could have interpreted the face of an old woman- her squit bringing to mind Shakespeare’s Paulina, “one eye declined for the loss of her husband, another elevated that the oracle was fulfilled” – in such a manner as Dürer did when he portrayed his mother two months before her death.’ (171)
(en daarvoor verwijzen we graag naar het portret dat we in een eerdere bijdrage publiceerden)

Meer dan die ene diepe ervaring van dat verlies keren we terug naar de tekening waarop je aan je dokter aanwijst waar je pijn had. (zie ook eerdere bijdrage)
Panofsky noemt net deze pijnplaats de plaats waar de kern van de melancholie-kwaal was te vinden.  En er was ook de andere melancholie, Melanchton, ‘melancholia generossissima Dureri’ (Je eigen meest nobele melancholie) die hem als melancholicus klasseerde in de zin van de nieuwe doctrine waarin deze kwaal eigen was aan het genie.

2046772195

Je was inderdaad een melancholicus in de ruimste zin van het woord. Je kende de ‘inspiratie-van-boven’ en je kende net zo goed het gevoel van moedeloosheid en malaise (een mooie Franse woordspeling overigens mal à l’ aise). Tegelijkertijd was je wat Panofsky een ‘artist-geometrician’ noemde, en je leed onder de beperkingen van de discipline waar je van hield. In je jonge jaren toen je ‘Adam en Eva’ graveerde, hoopte je de absolute schoonheid te kunnen vatten door middel van passer en lat.  Kort voor je de Melencolia I realiseerde moest je toegeven: ‘ Wat de meetkunde betreft, ze kan ons inderdaad de waarheid van sommige dingen onthullen, maar met respect voor de anderen moeten we ons richten naar de opinie en het oordeel van mensen.’ En dit nog: ‘De leugen  zit in ons begrijpen en de duisternis is zo sterk in onze geest doorgedrongen dat zelfs ons proberen mislukken zal.’placesofthemind1.jpg

‘It typifies the artist of the Renaissance who respect practical skill, but longs all the more fervently for mathematical theory- who feels “inspired” by celestial influences and eternal ideas, but suffers all the more deeply from his human frailty and intellectual finitensess. It epitomizes the Neo Platonic theory of Saturnian genius as revised by Agrippa of Nettesheim.  But in doing all this it is in a sense a spiritual self-portrait of Albrecht Dürer.’ (171)

Blijf ons vergezellen, Albrecht.

O melancholy Brothers, dark, dark, dark!
O battling in black floods without an ark!
O spectral wanderers of unholy Night!
My soul hath bled for you these sunless years,
With bitter blood-drops running down like tears:
Oh dark, dark, dark, withdrawn from joy and light!

My heart is sick with anguish for your bale;
Your woe hath been my anguish; yea, I quail
And perish in your perishing unblest.
And I have searched the highths and depths, the scope
Of all our universe, with desperate hope
To find some solace for your wild unrest.

(Quotation, City of Dreadful Night, James “B.V.” Thomson)