700x400_fill_Kairos2_700x400.png

Kairos: het juiste moment om iets voor elkaar te krijgen. 
Als god was Kairos het jongste goddelijke kind van Zeus.
Kairos wordt afgebeeld zonder kleren en kaal, afgezien van een haarlok op zijn voorhoofd. De betekenis hiervan is dat je een kans kunt grijpen als je hem vooraf aan ziet komen, maar achteraf is er geen manier om hem weer terug te halen. Net als Hermes wordt hij vaak afgebeeld met vleugels aan zijn voeten, omdat de gelegenheid snel weer voorbij is.

Hij is altijd jong en mooi, want er is steeds weer een nieuwe gelegenheid die schoonheid voort kan brengen en met de schoonheid vergaan ook de kansen. Hij heeft vaak een scheermes of een weegschaal bij zich, wat benadrukt dat de gelegenheid een kritiek moment is: scherp onderscheidend en doorslaggevend voor het vervolg. (Wikipedia)
Filosofisch zet Joke Hermsen hem tegenover Chronos, de kloktijd waar onze digitale beschaving op en naar leeft.

Eigenlijk was Kairos een strategie om los te komen van die andere Griekse God van de tijd, Chronos geheten die de uren telt en onverstoorbaar wegtikt en daarmee orde en structuur in de wereld aanbrengt, maar ons ook het patroon van de eeuwige herhaling oplegt.  Waar Chronos staat voor continuïteit, betekent Kairos juist een tijdelijke onderbreking ervan.  Tijdens dat interval vergeten we als het ware de kloktijd en komen we in een andere tijdervaring terecht.

250647064_ca29bc0095_b.jpg


Ik vat de ideeën uit het hoofdstuk samen:

In de Griekse mythologie was Kairos de jongste en meest rebelse kleinzoon van Chronos, die voor verandering en inzicht zorgt en daarom als een jonge gespierde god wordt afgebeeld. Chronos is de oud man, zandloper in de hand: elk uur, elke minuut is gelijk aan ieder ander uur en minuut. Hij is de praktische tijd waarmee we de wereld inrichten.
De Duitse filosoof Paul Tillich  schrijft in Philosophie und Schicksal (1961) dat deze tijd geen recht doet aan het veranderlijke karakter van de wereld noch aan onze subjectieve ervaring van de tijd. Iedereen weet dat een uur, naar gelang omstandigheden, leeftijd of plaats niet even lang schijnt te duren.

Wat zich in het Kairos-moment als ‘gebeurtenis’ openbaart is niets minder dan de authenticiteit van het Dasein (Heidegger in Zijn en tijd in 1928) dat wil zeggen de meest authentieke zijnsgesteldheid van de mens, omdat pas dan zijn ‘in de wereld zijn’ aan de ‘volheid’ van de tijd verbonden wordt.  Heidegger heeft het over de Anfängliche Zeit, de tijd die nieuwe mogelijkheden voor ons vrijlegt, omdat in het Kairos-moment van ‘de tussentijd’ een breuk of cesuur met de Chronos-tijd plaatsvindt.
(denk aan Archimedes die heureka, heureka roepend door de straten van Syracuse liep toen hij de wet van de opwaartse kracht van een lichaam had ontdekt; de kairos-tijd is dus het beste moment om een keerpunt op welk gebied dan ook in gang te zetten.

 Ook het toeval, de serendipiteit valt onder de kairos. Hermsen haalt Alexander Fleming aan die bij toeval de penicilline ontdekt bij het opruimen van zijn labo en schimmels op een kweekplaat waarneemt die groei van bacteriën afremden. Toeval en geluk, ja maar ook zijn intuïtie, alertheid en schranderheid die hem in staat stelden oog te hebben voor het onverwachte en de kans te grijpen die hem op dat moment geboden wordt.
Zich op het “juiste” moment weten te verbazen is de eerst stap van de geest naar de ontdekking.’ een uitspraak van Louis Pasteur.
Of deze kairos een plaats krijgt in de wetenschappelijke opleidingen durf ik betwijfelen.

72782071_69272909.jpg

De kloktijd is in toenemende mate de economische tijd geworden.  Deze heeft ons van een meer subjectieve, creatieve en vooral diepzinniger benadering van tijd vervreemd.

Vaak werd Saturnus met Kronos gelinkt, de tijd immers eet zijn eigen kinderen op, de minuten, uren, dagen maanden en jaren. Ivan Akimov beeldt hem hier af als een gevleugelde oude man, zeis in de hand die alles neermaait.  Hier verwoest hij de liefde uitgebeeld door de kleine Cupido, de zoon van Venus, godin van schoonheid en diezelfde liefde. (zie ook de andere afbeeldingen die hetzelfde thema hebben.)

Ivan_Akimov_Saturn.jpg


‘Het politieke potentieel van deze kariotische tijd zit hem zowel in het ontmaskeren of onthullen van wat er in de geschiedenis bedekt en aan het oog onttrokken wordt als in het alert en adequaat reageren op de toevalligheden en mogelijkheden die zich nu aan ons voordoen.(…)
We zijn op zoek naar nieuwe vormen van samenleven en naar nieuwe, harmoniserende verhoudingen teneinde de wereld bewoonbaar en de aarde leefbaar te houden.’

De vraag wordt duidelijk:  Hoe moeten wij ons tot de technoglogie verhouden, om te voorkomen dat deze met ons aan de haal gaat?  Welke houding moeten we ten aanzien van de digitalisering innemen om ervoor te zorgen dat deze niet onze levens gaat beheersen?’

‘Kairos, een nieuwe bevlogenheid, Joke J. Hermsen Atheneum Polak, Amsterdam 2014)