Collage_Fotorugolino.jpg

Ugolino di Siena omringt Jezus met ‘heiligen’, inclusief met gouden stralenkrans achter het hoofd, de ouderen bebaard, de jongeren netjes geschoren en allen in mantels met fraaie kleuren, zoals dat bij ‘hemelvolk’ hoort.
Is de ruimte nog herkenbaar, de tafel gedekt met als hoofdschotel een miniem boutje, de sfeer straalt letterlijk en figuurlijk van onaardsheid al vergeet hij niet menselijke details in de diverse handgebaartjes en zoekende blikken.
Je denkt zeker niet aan een stelletje vissers of landlieden, de schilder maakt hun status duidelijk: buiten Judas hebben ze als ‘gekozen’ gezelschap van Jezus hun plaats in het hemelrijk verdiend.

Kun je nog de Byzantijnse vormgeving vermoeden in de laat-gotiek, bij Daniele Crespi, barokschilder, zijn het mensen.  Niet de gewone man die je in de Italiaanse straten van de zeventiende eeuw zou aantreffen, maar welstellende burgers die echter hun emoties tonen.
In feite werkt hij met kleine driehoekjes waarin telkens twee of drie leerlingen met elkaar krijgen te maken.  De gemanieerde vingers komen eraan te pas, maar als je goed kijkt zie je telkens een sprekende en een luisterende kant. Dat is al erg beschaafd want ook toen al bestonden er in Italië alleen sprekers bij disputen:  iedereen sprak tegelijkertijd en vrij luid.
Johannes noch Jezus zijn in deze fysische ruimte aanwezig.  Jezus weet wat hem te wachten staat en de bijna slapende Johannes-figuur kan hem voorlopig niet bijstaan.

Het is een druk avondmaal.  Op de achtergrond brengt een bediende de volgende gang binnen.
De tegenstelling tussen de druktemakers en de twee centrale figuren is groot.  Je denkt al vlug dat ze er niets van begrijpen.
Judas kijkt meer dan symbolisch onze kant uit, de linkerhand stevig rond de geldbeurs onder zijn mantel. Heeft hij net in zijn rechterhand  het stukje brood gekregen van Jezus dat de verrader zou aanduiden? Hij wendt zich af van het gebeuren. Hij zou een van ons kunnen zijn.

Zoek je met als zoekterm ‘last supper in art’ op het net, zul je toch wel een honderd verschillende vormen en stijlen tegenkomen, satirisch, uitdagend, stil, kortom de hele wereld zit samen aan tafel.  Het gaat dan meer om de vorm, de samenzittende leerlingen rond Jezus, niet om de inhoud.
Je weet dat ze weldra buiten in slaap zullen vallen terwijl hun meester doodsangsten uitstaat, dat Judas maar ook Petrus hem zal verraden, dat de meesten het op een lopen zullen zetten.
Het is die tragiek die mij in deze beide werken zo sterk aansprak: stuur iemand die ons zal verlossen van de ellende en wij zullen hem/haar in kortste keren aan het kruis timmeren.  
Zijn moeder en de jonge Johannes zullen bij het kruis staan volgens de Schrift terwijl de soldaten dobbelen om zijn kleren.

Collage_Fotorcrespi06.jpg