4526

Bij het ‘koppenrollen’ van de laatste dagen, of zelfs ‘in ’t algemeen’ dacht ik dadelijk aan een treffend doek van een Nederduitse schilder Johann Liss, (of ook als ‘Jan Lys’ geschreven), die het thema van Judit en Holofernes moet illustreren, een apocrief bijbelboek -door de protestanten niet aanvaard maar opgenomen in het Oude Testament- waarin een mooie weduwe, Judit (zonder ‘h’!) haar stad bevrijdt van een boosaardige generaal Holofernes door met hem aan te pappen en hem in zijn dronken slaap te onthoofden, en vervolgens het hoofd op de stadsmuren ten toon te stellen waarop het vijandelijke leger op de vlucht slaat eens de belegerden op hen afstormen en de weduwe daarna als een heldin wordt gefêteerd.

detail jan lys

Dat Jan Lys Carravaggio ten zeerste bewonderde mag blijken als je deze versie met de zijne vergelijkt.
Waar de bewonderde nog volop aan de arbeid is, laat Jan Lys het resultaat zien terwijl het hoofd op de achtergrond in een zak, opengehouden door haar bediende, verdwijnt en Judit nog even omkijkt om de gedane arbeid te controleren of zeggen we oneerbiedig ervan te genieten?

Judith-Beheading-Holofernes-by-Caravaggio-1598-1599
Jan Lys (1597-1629-30?) wordt door zijn biograaf Arnold Houbraken in ‘De groote schouburgh der nederlandse konstschilders en schilderessen’ (3 delen) als een druk baasje beschreven die drie dagen en na nachten na elkaar kon doorwerken, ‘en al werd hem gezegd dat ‘zulke wijze van leven schadelyk en zijne gezontheid nadeelig was, ’t mogt niet helpen,’ schrijft Arnold. In Venetië staat hij klaar om naar Rome te vertrekken maar de pest ‘die toen te Venetien toenam dit voornemen belette en hem in steê van naar Rome naar de eeuwigheid deed reizen, in den bloei van zijn leven.’
Verder vermeldt de biograaf dat hij niemand iets naliet, want hij had zig gedragen naar de Italiaansche spreuk, welke op deze zin uitkomt: Zoo lang men van melk voor geld gerieft kan worden, hoeft men geen koe op stal te houden.’

fdetail carravaggio
De versie van Carravaggio toont nog enige terughoudendheid bij de uitvoerster: het verhaal gaat dat ze twee slagen nodig had om het hoofd van het lichaam te scheiden. De belichting is echter duidelijk: fel wit van bovenkledij is zij als heldin toch ook nog een vrouw gebleven die met enige afkeer haar plicht vervult, waar een man brutaler en direkter zou zijn afgebeeld.

GENTILESCHI_Judith

Maar ook een vrouwelijke kunstenaar heeft haar gepenseeld, Artemisia Gentileschi (1593-1652) (ook haar vader maakte een versie die een ‘vriendelijker’ karakter had dan die van zijn zijn dochter hierboven.) Hier is van ‘terughoudendheid’ veel minder sprake, eerder afkeer lees je op haar gezicht. Wie haar biografie leest zal begrijpen waarom:

‘Gentileschi kreeg haar opleiding in eerste instantie bij haar vader, Orazio Gentileschi, in Rome, waar zij meer talent bleek te hebben dan haar broers. Daarna werd zij in 1611 leerlinge van Agostino Tassi, een landschapsschilder, die haar het perspectieftekenen leerde, maar die haar ook verkrachtte. In de periode hierna bleef zij een seksuele relatie met Tassi houden, in de verwachting dat hij haar zou huwen en haar eer zou herstellen. Toen dat negen maanden na de verkrachting nog niet was gebeurd, diende haar vader een klacht in tegen Tassi, waarbij hij ook aangaf dat Tassi een schilderij van Judith uit het huishouden van de Gentileschi familie had gestolen. Tijdens het proces werd Artemisia Gentileschi onderworpen aan een gynaecologisch onderzoek en werd zij ook gemarteld met duimschroeven om haar verklaringen te verifiëren.’ (Wikipedia)

fragment GENTILESCHI_Judith

Agostino Carracci maakt rond 1590-1595 een portret waarin de dame, Olimpia Luna als Judit wordt afgebeeld en het hoofd van Holofernes als Melchiorre Zoppio, bijkbaar haar man. Deze interpretatie wordt sterk in twijfel getrokken. Leuk zou het wel zijn dat je kon poseren als moedige Judit en Holofernes de trekken van je aartsvijand kon krijgen. Ik merk dat er ook al handtassen en dito bestaan met deze afbeelding.
Nog een mogelijkheid:
En effet, le fait que Agostino Carracci a fait un portrait de Olimpia Luna est documentée par des sources et surtout de prière récitée par Lucio Faberi funérailles (ou Faberio), le notaire Société des peintres à Bologne, lors de la commémoration solennelle qui a été accordé Agostino Carracci en Janvier 1603, environ un an après sa mort.

portrait-of-olimpia-luna-and-melchiorre-zoppio-as-judith-and-holofernes-agostino-carracci-

Il a dit dans cette prière – joué par Carlo Cesare Malvasia dans le chapitre sur les funérailles d’Augustin Felsina Peintre (1678) – qui à Olimpia Luna était un portrait à titre posthume. Considérez le fait que Faberi “bien que beaucoup se fait en présence bien dépeindre le naturel, si le plus à même dans absenza; grand et merveilleux, il est sans doute de le faire par la peinture personne déjà morte, enterrée, jamais vu sans dessein ou impronto, mais pour une relation simple des autres. […] Donc, pour le rapport de mari [Agostino Carracci] il a fait le portrait de sa femme Olimpia Luna, qui était la plus excellente femme Melchiorre Zoppio». (Bookwiki: Portrait d’une dame que Judith)

http://boowiki.info/art/peintures-par-agostino-carracci/portrait-d-une-dame-que-judith.html

detail portrait-of-olimpia-luna-and-melchiorre-zoppio-as-judith-and-holofernes-agostino-carracci-

Uit een vers van Melchiorre Zoppio zou je kunnen uitmaken dat hij terugdacht aan zijn gestorven vrouw Olimpia die hem op een nacht in een visioen een bezoek bracht. Hij beschrijft haar kledij in dit vers, een beschrijving die in hoge mate overeenkomt met het schilderij. Of hij zichzelf als Holofernes zag vermelden de bronnen niet.
Ik zie dat het portret bij Christie’s recent voor $869.000 verkocht is. Je zou van minder je hoofd verliezen.

Terug naar het midden van de zestiende eeuw voor de versie van Giorgio Vasari (1511-1574)

Giorgo_Vasari_-_Judith_and_Holofernes
Giorgio Vasari, perhaps best known as the author of the Lives of the Artists, painted an extraordinary image of Judith and Holofernes in ca. 1554 (Fig. 18.4).18 A student of Michelangelo and an admirer of Donatello, Vasari combined visual quotations from both masters’ works with his own special ”twist” in the presentation and meaning of Judith’s ”ornaments.” Dressed in a garment composed of a pale pink cuirass with gold trim at the neck, shoulders, and sleeves, Vasari’s Judith sports a multi-tiered, high-waisted, pale green skirt clasped with an extraordinary girdle. My initial attention is given over to the elegant girdle studded with cameos and the partially unhooked high-waisted skirt. The former is, of course, new in Judith iconography. I believe that Vasari is the first artist to incorporate the cameo so prominently in this theme, while Artemisia Gentileschi transports this ornament to its highest artistic presentation. ( Diane Apostolos-Cappadona)

Alsof ze krullen van Kronos vastheeft vormt haar gestrekte houding een dwarsdiagonaal bovenaan gerond door het blinkend zwaard. Alles is compositie in dit beeld.

Dat hij een student van Michelangelo is geweest kun je zien door de vergelijking te maken met de houding van de Libische Sibille in de Sixtijnse kapel

libische sybille

This classical prophetess sits across the ceiling from her Hebraic counterpart, Jeremiah, as they frame the center episode of the Separation of the Light from the Dark. This is an appropriate partnership as the Libyan Sibyl prophesied the ”Coming of the day when that which is hidden shall be revealed.” Initially interpreted as a reference to Alexander the Great as the conqueror and ruler of Egypt, the Church Fathers understood it as foretelling Christ as the ”Light of the World.” (ibidem)

sybille groot

Michelangelo’s sibyl – clearly inspired by the powerful movement and dimensionality of Hellenistic sculptures, such as the Belvedere torso – is seated, like Vasari’s Judith, with her back turned toward the audience. Further, both women have naked shoulders and upper backs to emphasize their muscularity and their freedom of movement. Similarly, both wear that high-waisted skirt which is unhooked above the girdle, thereby drawing attention to this section of the painting. The elegant coiffures of braided and bound blonde hair provide another visual connector between the Christian Judith and the classical world. (ibidem)

Lucas_Cranach_d._Ä._-_Judith_Victorious_-_WGA05720

De zegevierende Judith van Lucas Cranach de Oudere (1472-1553) bevindt zich in het Grunewald Jagdschloss in Berlijn terwijl een andere versie in Kassel verblijft. De Berlijnse is coquetter, ze draait meer naar links en bekijkt ons vanuit haar ooghoeken. De Kasselse is meer naar het midden gedraaid, lijkt eenvoudiger en beter uitgelicht. In het Kunsthistorisch Museum in Wenen kun je de derde versie bekijken, een combinatie van de Berlijnse en de Kasselse met Judith gekleed naar de mode van 1530. In het Metropolitan Museum of Art in New York hangt er nog een versie. Blijkbaar was hij zeer begaan met het thema want in zijn werk is er nog een maaltijd en een scene van het gebeuren zelf. De vraag naar het onderwerp was duidelijk aanwezig!

2judith1 de kasselse
We hebben meteen een brug gemaakt vanuit de late middeleeuwen naar de rennaissance. De mythologische figuren en heiligen zijn duidelijk herkenbare (welstellende) wereldse vrouwen geworden. (hieronder: Vincent Sellaer, late 16de eeuw)

Vincent-Sellaer-Judith-with-the-head-of-Holofernes-late-16th-century-Oil-on-panel-Long-term-loan

In een volgende bijlage onderzoeken we achtergronden en de allegorische in- en uitgangen van dit verhaal in de beeldende kunst van rennaissance en barok. Het gedicht hieronder belicht een van de vele hedendaagse benaderingen.

john-graham-judith-beheading-holofernes-by-john-graham-after-caravaggio-bluethumb-d8a1

https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m0002hl7

Like Judith Slaying Holofernes

Paul Tran

I know better than to leave the house
without my good dress, my good knife

like Excalibur between my stone breasts.
Mother would have me whipped,

would have me kneeling on rice until
I shrilled so loud I rang the church

bells. Didn’t I tell you that elegance is our revenge,
that there are neither victims nor victors

but the bitch we envy in the end? I am that bitch.
I am dogged. I am so damned

not even Death wanted me. He sent me back
after you sacked my body

the way your armies sacked my village, stacked
our headless idols in the river

where our children impaled themselves
on rocks. I exit night and enter your tent

gilded in a bolt of stubborn sunlight. My sleeves
already rolled up. I know they will say

I am a slut for showing this much skin, this
irreverence for what is seen

when I ask to be seen. Look at me now: my thighs
lift from your thighs, my mouth

spits poison into your mouth. You nasty beauty.
I am no beast, but my blade

sliding clean through your thick neck
while my maid keeps your blood off

me and my good dress will be a song
the parish sings for centuries. Tell Mary.

Tell Eve. Tell Salome and David about me.
Watch their faces, like yours, turn green.

Judith-and-Holofernes-Ambrosius-Benson-Oil-Painting-510x703

(Ambrosius Benson Lombardije1495- Brugge 1550)

botticelli_judith_holo2_grt

Sandro Botticelli, de terugkeer van Judith