BODEMVERHEFFINGEN IN HET BREIN

dyn003_original_413_550_jpeg_20344_9cfd47a3c1fa3e313c9a810ecf198c3c

Het is niet te bevatten hoezeer die bange onzekerheid M. de Charlus in opwinding bracht en juist daardoor zijn geest voor het moment had verrijkt.
De liefde veroorzaakt aldus ware bodemverheffingen van het brein.
In dat van M. de Charlus, dat een paar dagen tevoren op een zo effen vlakte leek dat er wijd en zijd geen denkbeeld boven de grond te ontwaren was geweest, had zich plotseling, hard als steen, een gebergte opgericht, maar bergen ban een sculptuur alsof een beeldhouwer het marmer, in plaats van het mee te nemen, ter plekke had bewerkt, en aldaar, groepsgewijs, gigantisch, titanisch, wringend en kronkelend, de Razernij, de Jaloezie, de Nieuwsgierigheid, de Nijd, de Haat, de Smart, de Trots, de Ontzetting en de Liefde stonden uitgehouwen.

Marcel Proust, Op zoek naar de verloren tijd: Sodom en Gomorra.

Met dit citaat opent MARTHA NUSSBAUM haar boek “OPLEVINGEN VAN HET DENKEN, over de menselijke emoties. (Ambo, A’dam 3de druk 2006)

dyn003_original_348_550_jpeg_20344_96014e7f81191acf1d7796b77e2159ac

Martha Nussbaum is hoogleraar recht en ethiek aan de universiteit van Chicago en eredoctor aan de universiteiten van Utrecht en van Leuven.

Misschien heeft U haar nog gezien in de mooie serie van Wim Kayzer, Van de schoonheid en de troost waar ze hoofdzakelijk over haar ouders en de dood van haar moeder vertelde, verhaal dat ook het kernpunt vormt in dit lijvige boek.

Proust is een belangrijke bron voor haar studie over de menselijke emotie, en ikzelf plaatste twee werken van Kirstin Hassenfeld bij de tekst.
Links, de Vulkaan, en rechts Suite.

Want wat koop ik voor al die mooie woorden over mystiek en tegenstellingen als ik het niet over ‘de emotie’ kan hebben, dit verwaarloosde kind, dit vagebondje van de moraalfilosofie en ontheemd zielepootje bij Spinoza en andere grote denkers die met dit jochie geen weg wisten.

dyn003_original_367_550_jpeg_20344_76d32022f6048b8ce13d8b820f01a9d6

De koude generatie van de dertiger jaren en wellicht de verwende generatie van einde 20ste, begin 21ste eeuw, hadden en hebben het moeilijk de emotie als een onderdeel van het menselijke denken te ervaren.

dyn003_original_356_550_jpeg_20344_90b486dab544cbe442e0b128e09f7b47

En dan moet ik toch even het tweede citaat aanhalen waarmee haar boek begint:

Doordat we geboren worden hebben we dus de stap gezet van een absoluut onafhankelijk narcisme naar de perceptie dat de wereld buiten ons verandert en beginnen we objecten te ontdekken.
En een feit dat hiermee verband houdt is dat we deze nieuwe toestand niet lang kunnen verdragen.
We vallen regelmatig, in onze slaap, terug in onze vroegere toestand, waarin prikkels afwezig waren en objecten vermeden werden.

Sigmund Freud, Groepspsychologie en analyse van het ego.

En daarmee zijn de twee spanningsvelden duidelijk.
De bodemverheffingen van het brein en het verlangen om deze verheffingen te vermijden en terug te keren naar het narcisme van de babytijd, kortom de totale afhankelijkheid.

Emoties bevatten een oordeel, het zijn intelligente reacties op de inschatting of iets waardevol is.
Je kunt er dus niet omheen in de filosofie en de ethiek.
De ethiek bestaat niet alleen uit een aantal principes die het onthechte intellect moet begrijpen.
Emoties zijn daardoor ook meer dan drijfveren die onze keuze om volgens die principes te handelen steunen of ondergraven..
Emoties moeten een essentieel onderdeel van onze ethische redenaties worden.

Ze hebben daarnaast ook een ingewikkelde cognitieve structuur die deels narratief van aard is zodat we ons dus ook tot litteraire teksten kunnen wenden.

‘Als we emoties beschouwen als wezenlijke elementen van menselijke intelligentie en niets slechts als pijlers die de intelligentie ondersteunen, is dat met name een sterke reden om in een politieke cultuur de voorwaarden voor emotioneel welzijn te benadrukken, want deze opvatting houdt in dat zonder de emotionele ontwikkeling een deel van ons redeneervermogen als politieke schepsels ontbreekt. (pagina 17)

Dat is nogal wat, en een goed vertrekpunt om emoties verder te onderzoeken als essentieel onderdeel van ons denken.