1adameve.jpg

Een tijdje zijn ze het bezit geweest van koningin Christina van Zweden, nu te bewonderen in het Prado, deze twee levensgrote panelen, gedateerd 1507. Net zoals ditzelfde thema uit 1504 hebben deze panelen als doel het menselijk specimen zo volmaakt als mogelijk uit te beelden.

Maar je opvattingen omtrent schoonheid zijn in de drie Venetiaanse jaren veranderd.

‘The contours are smooth and fluent, and no great emphasis is placed on anatomical details.’

Deze Adam uit 1507 beweegt niet langer met een stevige stap maar toont een wat onvaste beetje zwalpende  pose, heeft de vingers van de rechterhand vrij maniëristisch gestrekt net zoals hij met de andere hand on a very affected way het kleine takje met de appel vasthoudt.

‘He wears his hairs in long fluttering locks instead of in short , wirly curls; and his mouth is opened with a yearning sigh.’

Misschien heb je je inspiratie daarvoor gevonden bij het beeld van Andrea Rizzo’s Adam in het Dogenpaleis. (hierbij afgebeeld)

3250621353

Ook de figuur van Eva verschilt nog meer markant van je vroegere schoonheidsideaal. ‘Delicately built and softly modelled, she leans over to her partner with the cautious tread and tense expression of one listening at a door.’

De vluchtige blik in haar ogen, de eigenaardige houding van haar rechterhand drukt een zekere zenuwachtigheid uit.  Haar linkerbeen lichtelijk gekromd, en overstappend naar het andere been hoort bij de pirouettende St. Martins en St. Georges die we naar het einde van de vijftiende eeuw in grote getale aantreffen.

26554-adam-and-eve-d-rer-albrecht

Deze Adam en Eva lijken meer ‘Gothic’ dan hun voorgangers uit de gravure van 1504.  Het is minder paradoxaal dan het lijkt.  Jij, Dürer, ervaart dat de Gothic taste in zekere zin meer overeenkomt met dat waarvoor jij in Venetië wil werken.  Zoals je eigen tekeningen van 1506 Gotische figuren

‘…are marked continuous elastic contours, arbitrarily elongated prportions and swaying, weedy movements, as opposed to a pronounced articulation in outline and anatomy, a standardized canon of “normal” measurements, and a stability of posture based on the equilibrium of separate units.’ (120)

De Gotische smaak prefereert de zachte en lyrische stemmingen boven de harde en dramatische (of epische) en neigt in het algemeen to “femininize” (de haakjes zijn van Panofsky) the beauty of the male while the opposite is true of classical and classicistic art.’

suicide-of-lucretia-1052-mid

Het is een klein wondertje dat je Venetiaanse ervaringen je  terug naar de Gothische expressie-wijze leiden. In feite zocht je naar een ‘additive’ methode van compositie in het voordeel van eenheid en continuïteit en je ijver leidde je, die meer een tekenaar dan een schilder was gebleven, van een vereenvoudiging in termen van licht tot een eenheid in de betekenis van vorm en contour.

‘Thus we can see how his Venetiazn style could merge with Gothic reminiscences, and how both these factors could act as an antidote to the classicistic ideals to which he had paid homage in his engraving of 1504.’

Vergeleken met de gravure van 1504 is Eva, met haar zware stap en wat vierkante borst zo mannelijk als de Adam van 1507 vervrouwelijkt is.  In feite zijn deze panelen in het Prado een anticipatie op het Maniërisme, voor het eerst in Italië vertegenwoordigd door kunstenaars als Pontormo, Rosso, Beccafumi en Parmiggianino, in Duitsland door Lucas Cranach, Hans Baldung Grien en menig ander meester van ‘de tweede generatie. De grote meesters ervan zouden teruggrijpen naar het verleden om aan de normatieve perfectie te ontsnappen, een perfectie die ze beu waren of waar ze weinig van begrepen.

Deze Eva staat dichterbij Cranachs naakten dan iedere andere figuur van je hand.  Maar bij jou bleef dit proto-Maniërisme een episode.  Je ‘Lucretia’ afgewerkt en getekend in 1518 maar ontworpen in 1508 toont al een reactie naar de ‘statuesque’ solidity and calm of the preceding period.’ Neurenberg en Venetië waren ook niet zo makkelijk met elkaar te verzoenen, denk ik.