077.jpg

Van het stoere, strijdbare gedoe naar de innerlijke rust, de gezellige lichte ruimte van de studiekamer waar de heilige Hieronimus aan het werk is. Het is een duidelijke ruimte voor afzondering, een cel van de anderen afgezonderd door het grote boogvenster in de zuidkant van het klooster. Het is een erg sober ingerichte studiekamer, geordend, met zelfs een beetje comfort voor de toegewijde geleerde.

lce1107_14

Lucas Cranach maakte een portret van kardinaal Albrecht van Brandenburg, met de kardinaal in de rol van de heilige Hieronimus.  Hij heeft hem omgeven met luxueuze zaken als een tafelkleed, fruit uit de serre en kleurige dieren, maar al deze dingen leiden de aandacht af van het werkelijke thema.  De atmosfeer in jouw gravure kun je volgens Panofsky alleen maar aanduiden met twee onvertaalbare Duitse begrippen als ‘gemütlich’ en ‘stimmungsvoll”, woorden waarbij de Engelse begrippen als “snug” of “cozy” het inderdaad moeten afleggen als je naar het warme, zachte licht kijkt dat je in zijn studeerkamer laat binnenstromen.  Licht waarin zelfs de schedel op de vensterbank eerder vriendelijk dan afschrikwekkend lijkt.

Wel wordt de ingang geblokkeerd door de leeuw op de drempel maar hij ligt er eerder als een soort vergrote poes en met een beetje verbeelding hoor je hem snorren al is zijn taak duidelijk de indringers van de buitenwereld buiten te houden. De leeuwen van Lucas en jezelf lijken nog niet erg op wat wij nu als leeuw in ons hoofd hebben, goed gedocumenteerd als we zijn door nabije dierentuinen en een overvloed aan wildlife programma’s.  Je zou trouwens voor de eerste keer in leeuw zien op je reis door de Lage Landen, naar ik meen aan een of ander Hollands hof. Een klein hondje in diepe slaap bevestigt de rust. De leeuw komt uit de legende die vertelt dat de heilige een doorn uit een leeuwenpoot trok en het wilde dier sindsdien vriendschap sloot met zijn weldoener.

1.24

Mooi detail.  Kijk eens naar de pantoffels boven het hondje.  Al lijken ze gewoon uitgeschopt, ze volgen de lijnen van de kamer, zowel horizontaal als vertikaal.

De heilige zelf is ijverig aan het werk.  Hij zit achteraan in de ruimte, waardoor je het gevoel van rust en stilte versterkt.  Hij hoort gewoon bij de innigheid van de ruimte.

Zijn schrijfdesk (voorloper van de laptop) zijn writing slope zou je kunnen zeggen, is op de tafel geplaatst waarop je verder alleen een inktpot en een kruisbeeld vindt.

1.25

Maar het is niet alleen de magie van het licht en het vreedzame samengaan van mens en dier die voor de zalige rust zorgen. Er is vooral het exacte geometrische perspectief.  Eerst en vooral:

‘…the extreme shortness of the perspective distance which, if the room were drawn natural scale, would amount to only about for feet; second by the lowness position of the vanishing point wich is little more than half a centimeter from te right margin.  The shortness of the distance, combined with the lowness of the horizon, stengthens the feeling of intimacy.’ (155)

Wij staan dichtbij de drempel van het studeervertrek, bijna op één van de tredes die naar de eigenlijke ruimte leidt. Hij ziet ons niet, we storen ook zijn privacy niet. We mogen aanwezig zijn als een ongeziene vriendelijke bezoeker, eerder dan afstandelijke observeerders.

‘The eccentricity of the vanishing point, on the other hand, prevents the small room from looking cramped and box-like because the north wall is not visible; it gives greater prominence to the play of light on the embrasures of the windows; and it suggests the experience of casually entering a private room rather than of facing an artificially arranged stage.(ibidem)’

In diezelfde zin is alles wat in de ruimte aanwezig is naar dit princiepe geplaatst tot en met de pantoffels zoals we al eerder hebben opgemerkt. Die ordening wordt verzacht door licht en schaduw.

1.26

Daardoor is een maximum aan effect ontstaan door een minimum aan middelen.  Zelfs de weerkaatsing van de ‘ogen’ van het glas  op de binnenrand van het raam zijn zonder omlijning maar eerder als vlekjes getekend die in het licht opgaan.

Lopen de lijnen naar de persoon van de heilige, het licht duwt die tendens weer naar boven door subtiel aangebrachte overgangen tussen de verschillende tonaliteiten.

Je werkt hier erg pictoraal, want zoals Erasmus al opmerkte, je kon als geen ander bijna onzichtbare dingen zichtbaar maken.

Was de ridder een voorbeeld van het ‘vita activa’ hier vinden we alles wat nodig is om in de sfeer van het ‘vita contemplativa’ te komen.

Ik blijf voorzichtig kijken.  Alleen het licht beweegt.