998208305

Je verhaal is duidelijk niet alleen symbolisch, maar eerder psychologisch. Er is al dat vreemde gevoel bij de wanorde waarmee al die werktuigen rond de ‘Melencholia’ verzameld zijn, om het schemerige bij de komeet en de regenboog niet te vergeten.  Ze symboliseren niet alleen de astronomie maar hebben wat Panofsky noemt ‘a weird, ill-boding emanation of their own’.

Er is ook nog de vleermuis en de slapende hond, traditioneel geassocieerd met melancholie.  De eerste (vespertilio in het latijn) omdat ze bij schemering te voorschijn komt en in donkere eenzame plaatsen leeft en de hond omdat hij meer dan andere dieren in verband wordt gebracht met verwerping, wrok en zelfs gekte.  Een zestiende-eeuws gezegde dat in feite op bloedhonden terugsloeg: ‘De meest scherpzinnige honden zijn degenen die een melancholische snuit opzetten.’ gaat in dezelfde richting.
Vleermuis en hond zijn dus niet alleen emblemen maar levende wezens. ‘One squeaking with evident iil-will, the other shrivelled up with general misery.’ (162)

durer-melancholia-i-detail

Wat waar is voor de omgeving en de werktuigen is niet minder waar voor de hoofdfiguur.  Haar boek en passer, typische attributen van de meetkunde, vallen eerder op door besluiteloosheid.  Dat ze haar hoofd op haar hand laat rusten kun je als houding terugbrengen tot in de oude Egyptische kunst. Haar houding vind je terug in honderden figuren en werd een duidelijke uitdrukking van melancholie en “Acedia”.
Dat haar hand zelfs tot een vuist is gebald is niet zo ongebruikelijk als het lijkt.  Het ‘pugillum clausum’ was een typisch symbool van hoogmoed (Panofsky verwijst naar het Engelse tight-fistedness wat wij als ‘gebalde’ vuist gebruiken.)
Dante zegt dat gierigaards met “col pugno chiuso’ zullen verrijzen, en die gesloten vuist werd gezien als een eigenschap van de melancholische patiënt omdat ze meenden in zo’n vuist een schat vast te klemmen, ja zelfs de hele wereld.

Jij maakte van die gesloten vuist geen teken van gierigheid of miserie, maar van verbijstering.  Ze wil geen object vasthouden dat niet bestaat, maar ze zit klem met een probleem dat niet opgelost kan worden.

694222125

Eén van de hoofdeigenschappen van de traditionele melancholie is haar zwarte, aan de aarde gelijke gelaatskleur die in bepaalde omstandigheden tot werkelijke zwartheid kan overgaan zoals Milton haar beschrijft, zijn goddelijke Melancholy als

‘Whose saintly visage is too bright
To hit the sense of human sight,
And therefore to our weaker view
O’erlaid with black, staid wisdom’s hue.’

Jij gebruikte voor die gelaatsverkleuring  een lichteffect in je gravure. Het gezicht van je Melancholia is dat zoals van Michelangelo’s ‘Pensieroso’ bewolkt door een diepe schaduw .
‘It is not so much dark as the darkened face, made all the more impressive by its contrast with the startling white of his eyes.’ (163)

De krans die ze op haar hoofd draagt is een lapmiddel tegen de gevaren van de ‘humor melancholicus’ Om de slechte effecten van ‘schraalheid’ te counteren werd aangeraden  op iemands hoofd ‘the leaves of plants having watery nature’ te plaatsen, en deze krans is inderdaad met zo’n planten samengesteld. (water-ranonkel en waterkers) Was inderdaad een kroon eerder het symbool van superioriteit zoals in menig portret dat je schilderde van keizer Sigismund, of bij de Wijze Maagd, bij Hercules en de dichter Terentius, hier staat hij in schril contrast met de atmosfeer. ‘Again a mere emblem is used as a vehicle of psychological expression’.

Durer-Hercules-At-The-Crossroads-Complete.jpg