sloth.jpgWe zegden al dat Saturnus als god van de aarde geassococieerd werd met arbeid in steen en hout.  De muurschilderingen in de ‘Salone’ in Padua zijn de vroegste pictorale afbeeldingen van wat we de ‘Saturnijnse beroepen’ kunnen noemen.  Daarop zien we al een steenkapper en een timmerman als handarbeiders. Maar als god van de landbouw moest Saturnus ook het meten en het aantal van de dingen superviseren, inzonderheid de verdeling van het land. Dat is de oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord ‘geometria’.  In verschillende manuscripten uit de vijftiende eeuw is het dan ook niet verbazend dat de rustieke attributen van Saturnus zijn aangevuld met een passer.  Jacob de Gheyn verbeeldde dit concept van een Saturnische landmeterij in één van zijn meest indrukwekkende gravures. (zie hiernaast)

In een van deze vijftiende eeuwse manuscripten lezen we ‘De planeet Saturnus zendt ons de geesten die ons de meetkunde onderwijzen.’
In een kalender één jaar na het verschijnen van de Melencolia I in Neurenberg gepubliceerd heet het: ‘Saturnus …bezaichet aus den Künsten die Geometrei.’  (Van de kunsten is Saturnus voor de Meetkunde verantwoordelijk.)
summa henri.gif
De grote scholastieker Henri van Ghent duidt ook op een psychologische verbinding tussen melancholie en meetkunde. In de Apologia de Descensu Christi ad Inferos heeft hij het over twee soorten denkers.  Aan de ene kant de filosofische geesten die er geen probleem mee hebben zuivere metafysische notities als een engel of het buitenaardse (extramundane) niets te begrijpen.  Aan de andere kant zijn er ‘bij wie de verbeeldingskracht het haalt ten koste van het cognitieve.’ Zij accepteren deze begrippen alleen als hun verbeelding ze kan bevatten…

‘Their intellect cannot transcend the limits of imagination…and can only get hold of space (magnitudo) or of that which has a location and position in space.  Whatever they think is a quantity, or is located in quantity as is the case with the point.’

Dergelijke mensen zijn melancholici en zullen uitstekende wiskundigen worden maar erg slechte metafysisci, for they cannot extend their thougt beyond location and space which are the foundations of mathematics. (168)

Melancholici hebben dus talent voor Meetkunde. Henri’ s eigen definitie beperkt het veld van de wiskunde tot een wetenschap van situs et magnitudo omdat melancholici in termen van concrete mentale beelden denken en niet in filosofische concepten.  Dat is nu net de oorzaak van hun melancholie: ze lijden daardoor aan een gevoel van spiritueel ‘confinement and insufficiency’.
Acedia2.jpg
En dat is nu juist wat jouw Melancholia ervaart, beste Albrecht.  Gevleugeld ja, maar haar vleugels zijn tot op de grond ineengekrompen, gekroond maar met schaduwen overtrokken, uitgerust met de instrumenten van kunsten en wetenschappen maar bedrukt en futloos.  Ze geeft ons de indruk een creatief wezen te zijn maar ze is door een inertie verlamd.  Onoverkomelijke grenzen die haar van een hoger gedachtengoed scheiden zorgen wellicht voor je toevoeging van het cijfer I. Het nummer kan immers moeilijk naar andere temperamenten verwijzen want we denken niet dat je nog drie ander gravures wilde uitvoeren, en je zou zeker niet de serie van de vier temperamenten beginnen met de Melancholie.

‘The number I may thus imply an ideal scale of values, rather than an actual sequence of prints, and this conjecture can be corroborated (bevestigd worden) if not proved, by what seems to be the most important literary source of Dürer’ s composition: Cornelius Agrippa of Nettesheim’ s De Occulta Philosophia.

Daarover later meer.