murder-in-1903-of-the-serbian-king-alexander-and-his-wife-draga.jpg

Familiegeschiedenissen (3)

Apis, de Egyptische stier-god, de kracht in het verborgene of zoals een van zijn medestanders zei: ‚Hij is een geheime kracht aan wie ik mezelf beschikbaar moet stellen, ook al zegt mijn verstand dat daar geen reden voor is.’ (38)
De man van de kleine samenzwering, niet de leider van een grote volksbeweging. Het motiveren van enkelingen die zich in cellen verzamelen, met elkaar in contact staan zonder het grote verband te moeten zien.
Een mannelijke wereld in en rond de rokerige Belgradose koffiehuizen.
Hij neemt zijn tijd, kan zijn plannen aanpassen, brengt tenslotte een samenzwering van zo’n 150 man op de been.  Eerst de officieren daarna de burgerlijke politieke leiders onder wie de voormalige minister van buitenlandse zaken Djorde Gencic die eens een klap in zijn gezicht kreeg na  zijn interventie bij de openbaring van de koninklijke huwelijksplannen.
De eed die ze zweren is zonder al te veel romantiek opgesteld: het vermoorden van de koning en zijn gemalin.
Bij de aanslag op 11 juni 1903 geraakt Apis zelf zwaar gewond.

Na de aanslag wordt de macht onmiddellijk weer aan het parlement overgedragen. Petar Karadjordjevic werd uit Zwitsers ballingsoord terug gehaald en tot koning uitgeroepen.  De grondwet van 1888, omgedoopt tot grondwet van 1903 werd met een paar aanpassingen in ere hersteld.
De rivaliteit tussen de twee Servische dynastieën behoort tot het verleden.
(Karadjordjevic die een groot deel van zijn leven in Frankrijk en Zwitserland had doorgebracht was een aanhanger van Stuart Mill -in zijn jonge jaren had hij zelf Mills ‚On Liberty’ in het Servisch vertaald.)

Maar terwijl de staatsgreep van 1903 bepaalde oude problemen oploste, creëerde die ook nieuwe problemen die in belangrijke rol zouden spelen bij de gebeurtenissen in 1914.
Eerst vooral loste de groep samenzweerders niet zo maar op in het nieuwe bestel maar bleef hij een belangrijke factor in de Servische politiek en het publieke leven.
Publieke kritiek op het netwerk bleef moeilijk. Tenslotte lagen zij aan de basis van de nieuwe orde en was hun ‚werkwijze’ een duidelijk voorbeeld van hun mogelijkheden.
Hun invloed bleef vooral aan het hof erg groot. Het is dan ook Apis die in de winter van 1905 kroonprins Djorde mag vergezellen op een reis door Europa. Clarck merkt op dat de kroonprins het nooit tot koning zou brengen: hij diskwalificeerde zichzelf in 1909 voor de troonopvolging door zijn lijfknecht dood te trappen. (43)
Zo bleef de koning de gevangene van hen die hem aan de macht hadden gebracht zoals de Oostenrijkse gezant in Belgrado signaleerde.
Niet alleen kregen de vroegere samenzweerders de beste postjes maar door het feit dat ze gemakkelijk toegang hadden tot de koning konden ze ook invloed uitoefenen op beleidskwesties van nationaal belang.
Dat wekte niet alleen binnenlandse maar ook buitenlandse wrevel op.
Zo riep Groot-Britannië zijn gevolmachtigd gezant terug en moest een zaakgelastigde (Thesiger) zorgen voor het gezantschap.
In 1905 werden vooral plechtigheden in en rond het hof door vertegenwoordigers van de Europese grootmachten geboycot.
In het leger zelf vroegen sommigen om de koningsmoordenaars uit de dienst te ontslaan. Kapitein Milan Novakovic werd daarop prompt gearresteerd en door een militaire rechtbank veroordeeld tot uiteenlopende gevangenisstraffen. Eens  hij vrijkwam begon hij opnieuw zijn publieke aanvallen te lanceren. In 1907kwam hij om bij een zogenaamde ontsnappingspoging.  De verontwaardiging in parlement en bij de liberale pers was groot.
Deze relatie tussen parlement en leger bleef ook na 1903 bestaan en zou inderdaad  bepalend zijn voor de wijze waarop Servië op de gebeurtenissen in 1914 reageerde.
De man die vanuit de politiek deze tegenstelling zou beheren was de Radicale leider Nikola Pasic.

Nikola_Pasic_1.jpg