dyn010_original_379_534_jpeg_20344_30635fffd997291f4da49375857c4b59

Hierboven zie je een originele tekening van Oscar Kokoschka waar hij Tubutsch tekent met het gezicht van Albert Ehrenstein met op zijn schouder de dood die hem omarmt.

dyn008_original_379_560_jpeg__286c5a0c2dd19a58ec2aaaf7272ca676

De tekening hierboven duidt de toestand aan waarin beiden zich blijkbaar bevinden.
‘Die Uhr verschlucken um ewig zu werden.’
Dat is de illussie, de levensleugen die hij in Tubutsch probeert te ‘entlarven’.

Het is meer dan een toestand, eigen aan hun beider gemoed.
Het is het fin du siecle dat zijn tentakels tot in de eerste wereldoorlog zou uitrollen, oorlog waarin Kokoschka ernstig zou gewond en gevangen zou geraken, lijfelijk maar ook innerlijk.

Anders dan nu waarin bevolkingen op ‘grote’ emoties ,door de toeter van de media aangewakkerd, eerder hysterisch reageren, hysterie die net zo snel weer wegtrekt als ze gekomen is.
Daarover trouwens later een bijdrage.

Ehrenstein ziet zichzelf als machteloze, en dat is nog iets anders dan de bosjes slachtoffers-emoties uit deze dagen, hij ziet de duidelijke tweedeling van bezittenden en bezitslozen, van succesvollen en succeslozen, van door het leven begunstigden en van door het leven uitgeslotenen.
Maar altijd zal de sterke de zwakke onderdrukken, want er is bijna een wil tot slavernij in de mensheid aanwezig.

Het verlangen naar ‘de nieuwe mens’ krijgt in de eerste wereldoorlog de doodsteek.
Een oorlog overigens die velen als ‘zuivering’ zagen, als noodzakelijk voor een nieuw menselijk landschap.

heim

Kokoschaka’ s werk ‘Heimsuchung’ uit 1912 raakt de kern van dat verlangen aan.
Een nieuw huis vinden, een thuis.
De klokkentoren is er nog, en over de verre rivier loopt een brug.
Maar er sluipen ook roofdieren rond, en je bent naakt, kwetsbaar.

Albert Ehrenstein reageert agressief op die gruwelijke oorlog.
Hij, de zwakke, wordt in het Weense oorlogsarchief tewerk gesteld.
In zijn vrije tijd schrijft hij in het anti-Wilhelmische Berlijnse tijdschrift ‘Die Aktion’.

Vriendschap verbindt hem met Else Lasker-Schüler, Franz Werfel en Gottfried Benn die hij later in de Duitse Kurt-Wolff uitgeverij in de openbaarheid zal brengen.
Ehrenstein was ook de eerste die de grote betekenis van Kafka begreep en dat in Wenen kenbaar maakte.

Hij iemand die de anderen hielp maar zichzelf niet kon helpen.
Tijdens de eerste wereldoorlog publiceert hij zijn lyrische anti-oorlogsstem ‘Der Mensch schreit’ waarin hij de taal ‘überforciert om dergelijk leed te kunnen uitdrukken.

‘Wenn ich Gott, den reichen Bettler, treffe
Werde ich für ihn erröten.
Ihn töten, töten, töten!’

In Weimar ontmoet hij de schrijver Walter Hasenclever (die zich later zal zelfmoorden op de vlucht voor de nazi’ s) godsdienstfilosoof Martin Büber, en de uitgever Ernst Rowohlt, waar ze samen de oorlog zullen veroordelen.

twonudes

16kokoschka

15kokoschka

Zijn hoop op de naoorloge Duitse revolutie onderschrijft hij samen met Franz Pfemfert, de uitgever van ‘Aktion’ en dramaturg Carl Zuckmayer in het ‘Manifest der antinationalistischen Sozialistenpartei”

Maar ook die revolutie bracht de nieuwe mens niet te voorschijn, de brug tussen de linkse schrijvers en de linkse politici stortte in.
De SPD wilde rekening houden met de kleinburgerlijke conservatieve houding van de massa.

Samen met Heinrich Mann, Kurt Tucholsky en Walter Mehring en in Frankrijk Romain Rolland is Albert Ehrenstein het morele geweten van het toenmalige Europa.

En dan is het tijd om over dat jonge meisje te schrijven.Nauwelijks vijftien is ze als ze privé-lessen gaat volgen in een theaterschool.
We zijn terug in Wenen, het begin van de grote oorlog.
Zij is de enige die op dat moment nog geen engagement heeft.
Albert zal haar voorname rollen bezorgen in Innsbruck en in Zürich.

Vervolgt dus nog.