blue_devils-big

Wilde je als overtuigd believer in de puriteinse theologie je leven in ‘zuiverheid’ en nederigheid doorbrengen, dan kon dat inderdaad tot grote daden leiden, maar meestal ging je geweten gebukt onder een beeld van het duivelse kwaad dat je zou overkomen als je in die overtuiging faalde.

Ik denk dat we daar nu meestal lacherig over kunnen doen, maar ik herinner me tot in mijn eigen jeugdjaren (1948-1955) daar erg concrete sporen van.

Kijk ook maar naar deze prachtige prent uit de 19de eeuw waarin de blauwe duivels de geplaagde man aanzetten om er toch maar een einde aan te maken.

Aan de muur hangen drie schilderijen: een zinkend schip, een brandend huis en een ‘liefhebbende vrouw’, die geven een sprekende synthese van het geluk op aarde.

En om er nog een schepje bovenop te doen kwam de religie met deze bijbelse tekst je even bijstaan:

‘The Lord our God is a consuming fire, even a jealous God.’

En dit is er nog maar eentje uit de rijke wereld van het Oude Testament.

Ikzelf herinner me de eerste avond op de kostschool waar een lange priesterfiguur het avondgebed voorlas in een schemerige kapel:

‘Want de duivel loopt rond als een briesende leeuw, zoekend wie te verslinden.’

Als avondgebed kan dat tellen, zeker voor een kind van bijna twaalf dat voor de eerste keer voor een maand van huis weg is.

Met een beetje verbeelding zag je die duivel dan ook echt, en ik sluit me aan bij een ervaring uit die 19de eeuw waarin J.A. Symonds, na zo’n hellepreek, het ’s nachts uitschreeuwde van angst omdat hij niet zonder zonden was geweest tijdens de voorbije dag.

‘I was persuaded that the devil lived near the doormat, in a dark corner of the passage by my fathers bedroom. I thougt that he appeared to me there under the shape of a black shadow, scurrying about upon the ground, with the faintest indication of a swifty whirling tail.’

Horatio Brown, Life of Sysmonds, pp7-8

dyn009_original_448_373_jpeg_20344_7c5803d3e8b16a6ef16021ba956870a3

Alton Locke beschrijft dezelfde ervaring in Those Earnest Victorians:

‘Believing in obedience to my mother’s assurances, and the solemm prayers of the ministers about me, that I was a child of hell, and a lost and miserable sinner, I used to have accesses of terror and fancy that I should surely wake next morning in everlasting flames.’

Daarbij kwam dat angstige ouders die angsten makkelijk op hun kinderen overdroegen.

Je moest je immers bewust zijn van elke kleine misstap, je geweten voortdurend onderzoeken (uitvlooien) en zelfs dan was er nog maar een kleine kans dat je bij de geredden zou horen.

dyn009_original_300_395_gif_20344_adcf6e302830e86da8121933629b3c86

Wilhelmina Galbraith in Mrs. Todd’s Windyhaugh wordt op een nacht wakker door een storm en ziet de zwiepende takken voor haar raam.

‘”The harvest is past; the summer is ended,’ they wailed in their fearsome flight,- and you are not saved!”
Suddenly she thinks that the end of the world has come and Christ will appear to judge the quick and the dead.
With terrified eyes she peers into the blackness: “Suddenly-suddenly-while she stood, such a light as the child had never seen flashed out over the sky and sea, and distants hills.
It was too much. Poor tortured self-control gave way, and the little bare feet went pattering -flying- into the nurse’ s room.
“jane! cried a choking voice. Jane! Wake up! Wake up! Christ is coming, and I am not saved!”

U is gewaarschuwd!