Een duidelijke boodschap? Nieuw Zeeland koos best voor “equal electorals rights’, dus stemrecht voor mannen en vrouwen. The funny old machine voor male electors only was werkelijk uit de tijd. Male and female als equal electoral rights hoorde bij het nieuwe, frisse denken. Zeg het met fietsen:
Met een beetje kennis van de geschiedenis kom je er makkelijk achter of deze ‘right way’ dat ook was, als er al zo’n enige echte weg zou bestaan.
In deze bijdrage echter wordt de vraag gesteld, politiek, goed en wel, maar wat betekende de zelfstandige vrouw in de mannenwereld van de kunsten, einde 19de tot half twintigste eeuw? De tijd van Dada? Met een boeiend voorbeeld in leven en werk van de Duitse kunstenares Johanna Höch.(1889-1978) die als titel van een collage koos: “Schnitt mt dem Küchenmesser Dada durch die letzte weimarer Bierbauchkulturepoche Deutschlandes’ (Snee met het keukenmes Dada door de laatste bierbuikcultuurperiode van Weimar-Duitsland).
Hannah Höch had haar hele leven al te maken met dit soort schooljongensseksisme. Ze werd op 1 november 1889 geboren als Anna Therese Johanne Höch in een respectabel, bevoorrecht gezin uit de middenklasse in Gotha. Vanaf haar vroegste jaren was Höch een veelbelovend kunstenares. Maar haar vader maakte zich daar zorgen over. Hij vertelde haar dat vrouwen niet voorbestemd waren om kunstenares te worden, maar dat ze (door de goede God van boven) alleen bedoeld waren om moeder en verzorger te zijn – “een meisje moet trouwen en haar kunststudie vergeten”, zei hij vaak tegen haar.
Als oudste van vijf kinderen moest Höch voor haar jongere broertjes en zusjes zorgen. Wees een moeder, dat zul je worden. Op haar vijftiende werd Höch van school gehaald (onderwijs is slecht, liefje, je hoeft alleen maar te weten hoe je voor kinderen moet zorgen en een man tevreden moet houden) om voor haar broers en zussen te zorgen. Haar dromen om kunstenares te worden werden op een zijspoor gezet tot ze in 1912 besloot haar droom te volgen en zij zich inschreef aan de Kunstnijverheidsschool in Berlijn om glas- en keramiekdesign te studeren. Maar het lot is wispelturig en de Eerste Wereldoorlog annuleerde al snel haar studie.
Höch ging bij het Rode Kruis. Maar haar ambities om kunstenaar te worden bleken te groot om te ontkennen. Ze keerde terug naar Berlijn en studeerde grafische kunst aan de school van het Koninklijk Museum voor Toegepaste Kunsten. Hier ontmoette ze de dadaïsten Raoul Hausmann (met wie ze een relatie kreeg) en Kurt Schwitters (van wie gezegd wordt dat hij een “H” aan haar naam toevoegde zodat het een palindroom werd).
Aangemoedigd door haar nieuwe vrienden met eindelijk de controle over haar leven, begon Höch collages te maken. Haar inspiratie haalde ze uit de ansichtkaarten die Duitse soldaten naar hun geliefden stuurden waarop ze foto’s van hun gezichten plakten bovenop de afbeeldingen van cavaliers of boeren.
Höch werkte daarna voor verschillende tijdschriften en schreef artikelen over handwerk en borduren. Ze werkte omdat haar minnaar, de zwakke, zelfingenomen Hausmann, zei dat het haar plicht was om hem te steunen omdat hij de echte kunstenaar was. Höch beschreef haar relatie met Hausmann later in het korte verhaal “De schilder”, waarin een mannelijke kunstenaar vervuld is van bittere wrok wanneer zijn vrouw hem (“minstens vier keer in vier jaar”) vraagt om de afwas te doen.
In 1920 werd Höchs werk opgenomen in de Eerste Internationale Tentoonstelling in Berlijn. Grosz en Heartfield verwierpen haar opname omdat ze een vrouw was. Pas toen Hausmann dreigde zijn eigen werk terug te trekken als Höch niet werd opgenomen, gaven Grosz en Heartfield schoorvoetend toe.
Maar eerlijk gezegd had Höch een hekel aan het luide, onstuimige, opschepperige exhibitionisme van haar mede-dadaïsten. Ze vond ze kinderachtig, dwaas en gênant. Terwijl hun werk vooral bedoeld was om te shockeren en verontwaardiging te veroorzaken, was Höch meer geïnteresseerd in gender, seksisme, identiteit, etniciteit en de verdeelde ongelijkheden in de maatschappij. Ze legde uit hoe ze foto’s gebruikte zoals een schilder kleur gebruikt of een dichter woorden.
In 1922 trok Hausmann zich terug uit de Dada-groep. Ze begon een relatie met de Nederlandse dichter en schrijfster Til Brugman, die tien jaar duurde voordat ze in 1938 de zakenman Kurt Matthies ontmoette en met hem trouwde.
De Tweede Wereldoorlog bracht ze door in een bijna anoniem leven in een klein huisje met een overwoekerde tuin waar ze in stilte bleef werken. In 1944 scheidde ze van Matthies.
Na de oorlog evolueerde Höchs werk in de richting van abstractie met een interesse in de natuur en het milieu. Hoewel haar werk vanaf deze tijd tot aan haar dood niet zo bekend is, was Höch nog steeds zeer productief en controversieel. Ze beschouwde het als de rol van de kunstenaar om geaccepteerde waarden in twijfel te trekken en zich in te zetten voor een betere en gelijkwaardiger samenleving.
Höch verloor nooit haar verlangen om “de wereld van vandaag te laten zien zoals een mier haar ziet en morgen zoals de maan haar ziet”.
Ze stierf op 31 mei 1978, 88 jaar oud.
The Dada Art Style of Hannah Höch’s Collages
Dada was an art concept that began in Zurich, Switzerland in 1915. The movement was anti-monarchy, military, and conservatives, and it was deeply rooted in an “anti-art” mindset. Dadaists believed that art should be free of restrictions and that it should be humorous and fun. These sentiments emerged in the aftermath of the Great War, which drove society to doubt the role of government and to denounce militarization in the face of war’s atrocities.
Many Dada works criticized the Weimar Republic and its unsuccessful attempt to establish democracy in post-World War One Germany. In terms of bourgeois culture, the Dada phenomenon had a fundamentally negative tone. The name “dada” has no genuine meaning; it is only a childish phrase used to indicate the lack of explanation or logic in most of the artwork.
(Art in context-Isabella Meyer. 2022-2024)
Bekijk ook:
Ontdek meer van In de stilte
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.