DE KIJKENDE

 

Beste Edvard,

We zijn van hetzelfde jaar.
Jij stierf in 1944 en ik werd dat jaar geboren, 11 dagen na jouw sterven.

Net als jij wordt vastgepind op het schilderij ‘de schreeuw’, voel ik me vaak vastgepind op mijn geaardheid.
Mensen pinnen je graag vast.
Dat stelt hen gerust, anders moeten ze nadenken, of van gedacht veranderen, twee zeer moeilijke activiteiten.

Met meer dan duizend doeken was de keuze wel erg moeilijk.
Ik hou heel veel van het schilderij hierboven, dat nachtelijk zelfportret (de nachtelijke wandelaar) enkele jaren voor je dood gemaakt.
Zoals je bijna aarzelend komt kijken.Wil je zijn gezicht zien?
Hoor je zijn zachte stap?
Denk je dat hij eerst een melodietje op de vleugel zal spelen (Grieg uiteraard)?

dyn009_original_495_390_jpeg_20344_2567a32ba5be6c1c6d5695facd967a51

Aan de andere kant zie ik het jolige portret van de vier zonen van dokter Max Linde, de Duitse oogarts en kunstmecenas.
Hij was een jaartje ouder dan jij (1862-1940) en hij bouwde na de eerste wereldoorlog een aanzienlijke kunstcollectie op.
Jij kreeg in 1903 de opdracht een aantal friezen te schilderen voor de kinderkamers van de vier jongetjes.
De dokter betaalde je de volle prijs maar na elf maanden kreeg je al het schilderwerk terug, wegens ‘niet aangepast aan kinderen’.
Te melancholisch wellicht, of waren ze er bang van? Kinderen schrikken als ze iemand ontmoeten die ook hun spoken ziet.

dyn010_original_495_350_jpeg__0e69f1b040ab13847f1a9b4cb40b9520

Als tweede van vijf kinderen was je niet het geluk van de dokterskinderen gegund.
Jaja, je vader was ook dokter, militaire dokter, maar zijn hardvochtige godsdienstwanen en jullie voortdurende armoede waren samen met de vroege dood van je moeder en van je lievelingszus Sophie niet dadelijk gebeurtenissen uit een hartverwarmende jeugd.

Hoe mooi je Noors geboorteland ook is, de zomer is er kort, de nachten lang, en de stilte verpletterend.

dyn010_original_393_403_jpeg__af066e38fcd580d9e046215ce4bbde08

Mensen die de naam van hun hoofdstad ‘Christiania’ in Oslo veranderen hebben niet zo’n vrolijk gemoed, denk ik.

Als jongen tekende je graag, maar je wilde toch eerder ingenieur worden, bang van diezelfde spoken die ons bezoeken eens we de logica der dingen verliezen of verdwalen in de wreedheid van de stilte, het achter-gelaten worden.

dyn005_original_336_467_jpeg__5bff011d1fa9653d78f57e1d95ba7297

De donkere kamer waar jij naar de donkerte buiten kijkt.
Of naar de kamer uit het verleden waar de geliefden elkaar in de veilige donkerte verenigen.

dyn005_original_364_454_jpeg__78b0aa86f0d41111df300a09981e1286

Nochthans heb je aardig wat van de wereld gezien.
Je studeerde in Parijs, je stelde ten toon in Berlijn waar ze jouw werk zo aanstootgevend vonden dat je tentoonstelling verboden werd.

Je vond dat niet zo erg, want schreef je: Een beetje schandaal is de beste publiciteit voor mijn doeken.
En gelijk had je.
Want hoe melancholisch je ook was, een gezond commercieel inzicht was je niet vreemd.

Toen echter de nazi’s aan de macht kwamen, moesten je doeken uit de musea en gallerijen verdwijnen.
‘Entartete Kunst’.
Want jij maakte ook hun spoken te zichtbaar, hun lege binnenkant botste op jouw volle leegte waarin de zinloosheid van eer en bloed zonder schroom geborsteld waren.

Ensor was je vriend, en dat is niet toevallig.

Ben je gelukkig met de mooie tentoonstelling in Chicago?
‘Becoming Edvard Munch’.
Zij hebben gezien dat je niet gek was, maar eerder verlamd ‘paralyzed by oceanic feelings of grief, jealousie, desire or despair.’

De mensen waren vaak bang van je erotische werken, van je ruwe stijl.

‘We see his subjects alone, in couples or small groups in settings whose opulent colors and odd forms, whether indoors or out, are always removed from reality, located in some artificial, stripped down place where color, feeling and form resonate in visual echo chambers.’

Visuele echokamers.
De verpletterende stilte wordt er hoorbaar.

(vervolgt)