Desiderio da Settignano - Marietta Strozzi (Berlino, Staatliche Museen, 1460)    kleine joh basrelief

Cristoforo Landino noemde hem in 1481:

‘Desiderio grandissimo e delicato et vezoso e di somma gratia’Wat vrij vertaald betekent:

‘De zeer grote Desiderio, delicaat en vol charme en gratie’.

Voluit is zijn naam: DESIDERIO DA SETTIGNANO, beeldhouwer in het prille quatrocento.
Florence. (1429/30-1465)
(Settignano is een gemeente vlakbij Florence)

Het prachtige boek waaruit ik mijn gegevens haal is de catalogus van de voorbije tentoonstelling in het Louvre, nu nog tot 1 juni in Florence te bekijken en vanaf 1 juli in Washington.

Wie het boek wil kopen vindt in de winkel van de reizende Baumgarten een mooie kans, gloednieuw en uren en uren kijk- en leesplezier, maar die gegevens vind je straks hierboven.

Desiderio is nauwelijks vijfendertig geworden.
In die korte levenstijd bepaalde hij mee het gezicht van de beginnende Rennaissance, samen met andere grote meesters en als ik Donatello noem, volgens sommigen zijn leermeester, dan zie je de richting waarin de tijd zich zal ontwikkelen en waarvan de kenmerken hierboven al zijn samengevat:

Delicatesse, gratie, charme, en daarmee heb je ook de stijlkenmerken van Desiderio’ s oeuvre.

Zijn vader was steenhouwer, en met zijn broers bezat Desiderio een atelier waar zowel decoratieve, terracotta als marmer werd bewerkt voor profane en religieuze doeleinden.

Beeldhouwwerken en architectuur waren nauw met elkaar verweven, en van grote betekenis voor de ontwikkeling van het gedachtengoed, eigen aan de beginnende Rennaissance.
Noem daarbij de stad Florence en het geslacht van de Medici, en je zit in een tijdsstroom die eerst Italië en daarna Europa zal overspoelen.

dyn010_original_640_441_jpeg_20344_c3942fd482f23ecec92b3b9ca57f79b6

Van zijn leven weten we niet veel.
Vasari wijdt een hoofdstuk aan hem in zijn ‘Vite’ maar zowel zijn data als zijn biografie berust vaak meer op mythologie dan werkelijkheid.

Zijn werken kun je net zo min onder elkaar op een lijst zetten.
In de ateliers wordt samengewerkt.
Donatello, Desiderio, de broers, de leerlingen, het is vaak moeilijk te achterhalen wie wat maakte, en door de stijlkenmerken te vergelijken kom je al een eind.

Ook de negentiende eeuw met zijn beate bewondering voor de middeleeuwen en de Renaissance heeft die mythes nog aangevuld.

Vast staat dat de jonge Desiderio al op zijn 19de, 20ste jaar wordt ingeschreven in het gilde van steen- en houtbewerkers.

Maar meer nog dan deze gegevens bekijken we een van de weinige tekeningen die hij heeft achtergelaten.

Het is een serie schetsen voor een madonna met kind, en daarmee heb je twee onderwerpen waarmee zijn korte leven gevuld zal zijn: kinder- en vrouwenportretten.

De zachtheid van het harde marmer.
Affetti: gevoelens zichtbaar maken.

Het lijken tgenstellingen, het harde bijna koude van het marmer en dan die zachtheid?
Een zachtheid die anders is dan de vaak overdreven expressies die Donatello zijn figuren meegeeft.

dyn010_original_332_390_jpeg_20344_a9242e455ebec1f9e7b58bb0f051f7c4

Een zachtheid die ontstaat door een spel van licht en schaduw.
Meer nog dan een schilderij heeft een beeld licht nodig.
Licht dient om schaduw mogelijk te maken, om de trekken vanhet portret te verzachten, en het is die kunst die Desiderio als geen ander begrijpt en toepast.

dyn010_original_419_450_jpeg_20344_c9a39bd92d82de146bd708281dc32253

Het portretje 2-hoog tegenover de donkere achtergrond maakt het volume duidelijk, maar hierboven waar het licht kan meespelen, wordt het lachende kind levendig.

In het boek schrijft Marc Bormand:

‘Ce thème du jeune enfant permet à Desiderio de jouer sur une gamme étendue de sentiments.’

Kleine verschuivingen in het gelaat, het optrekken van de wangen, de beginnende glimlach, of de open mond, het zijn ‘verzachtende’ omstandigheden voor het stugge marmer.

Nuances dus, de ware levenskunst.

Het goddelijke krijgt menselijke kentrekken.
Het goud van de gothiek wordt vervangen door de menselijke schoonheid zoals een jong kind prachtig kan zijn.

We weten niet waarom en waaraan hij zo jong gestorven is.
Het waren woelige tijden.
venetië en Milaan lagen met elkaar in oorlog, en het ware democratische van de stadsrepubliek was soms ver te zoeken.

Maar zijn beelden worden eindelijk herontdekt.
Bijna zeggen ze een woord.
Maar ze zijn voor altijd aanwezig.