101581cTP

In zijn enthousiasme de negentiende eeuw te bekronen met een serie juichende stellingen waarmee zij de seksualiteit in een scientia sexualis in beeld zou gebracht hebben, vergeet Foucault een heel belangrijke vraag te beantwoorden.

Beweert hij dat de macht niet van bovenaan komt, dat er geen sprake is van een dualiteit verdrukkers en verdrukten, en plaatst hij die macht dus als komend van onderaan, dan blijft de vraag open waarom hij die machtsmechanismen een beetje camoufleert in de veelheid waarin ze kunnen voorkomen.

Immers in het aanleggen van dat ‘onbegrensde register van de westerse lusten’, in het vertoog dat van onderaan kwam, dat onze duistere kanten zou blootleggen, klonk in alle geval de nodige weerzin in deze opkomende betekeniswetenschap.

‘Het was ook een methodische en theoretische paradox: de lange discussies over de mogelijkheid een wetenschap van het subject in leven te roepen, de geldigheid van de introspectie, het evidentie-karakter van het geleefde of de zelftegenwoordigheid van het bewustzijn waren ongetwijfeld antwoorden op dit probleem dat inherent was aan het functioneren van de waarheidsvertogen in onze maatschappij.’

Ik bedoel maar dat met het verschijnen van dit archief, dat met het uitoefenen van dit vertoog de macht hoofdzakelijk berustte bij hen die er naast hun wetenschappelijke arbeid ook macht aan ontleenden, dokters, psychiaters, juristen; kortom hoe je ’t ook draait of keert, eens de archivering in gang was gezet beperkte de macht van het subject zich tot in het beste geval behandeld te worden, of erger, opgesloten te worden in de hokjes van het archief, herleid tot worden tot de classificiëring.

‘Het valt niet te loochenen: het geleerde vertoog over de seks in de negentiende eeuw was zowel doortrokken van een niet aan de tijd gebonden lichtgelovigheid als ook geslagen met systematische blindheid: onwil om te zien en te horen, maar – en dit is ongetwijfeld beslissend- deze onwil betrof juist dat wat men aan het licht bracht of waarvan men de formulering gebood.
Immers, een miskenning kan zich slechts voordoen op grond van een onderliggende verhouding tot de waarheid.’

Het is een beetje gemakkelijk om het niet willen erkennen ‘een wending te noemen van een wil tot waarheid’.

Foucault geeft dan inderdaad het sprekende beeld van De Salpêtrière van Charcot, het reusachtige observatie-apparaat, ‘…met zijn onderzoeken, ondervragingen, experimenten, maar ook was het een prikkelingsmachine, met zijn openbare vertoningen, zijn theater van zorgvuldig met ether of amylnitraat voorbereide rituele crises, zijn spel van dialogen, betastingen, handopleggingen,lichaamshoudingen die de artsen met een gebaar of een woord tevoorschijn riepen of deden verdwijnen, met een hiërarchie van het personeel dat begluurde, organiseerde, provoceerde, noteerde, rapporteerde, en een geweldige berg aan observaties en dossiers aanlegde.’

dyn010_original_266_400_jpeg_20344_7e9902204094976b9fb5965d8e13f466

In dat theater wordt er inderdaad ingegrepen als het over ‘dat’ begint te gaan.
In dossiers werd ijverig geschrapt wat de patiënten op aandrang van de artsen zelf over seks hadden gezegd, maar ook wat artsen zelf hadden gezien en benoemd.
Als je dan dit uitlegt met :

‘Waar het in deze geschiedenis om gaat, is niet dat men zich de oren of ogen heeft dicht gestopt of zich vergist heeft; integendeel juist, het gaat erom dat men rond en naar aanleiding van de seks een ontzaggelijk apparaat heeft geconstrueerd om de waarheid te voorschijn te brengen, ook al wordt die op het laatste moment weer verhuld.’

..dan lijkt mij dat eerder op een soort absolutisme waarin zelfs het tegendeel het bewijs moet vormen van de eerdere stelling.

dyn010_original_480_320_jpeg_20344_fc5d3600558301ed622b8da51b9bf18a

De kritiek op de behandeling van de veel voorkomende 19de eeuwse hysterie bij vrouwen heeft zich wel terdege bezig gehouden met het vreemde verschijnsel dat na Charcots overlijden, ook de ziekte verdween, en de bedenkelijke rol van de suggestie toch enigzins een betere kijk verdient dan de uitleg dat ook deze techniek bij het apparaat ging horen, op zoek naar de waarheid omtrent seks.
Welke waarheid?

Ook het apparaat kan voor diverse doeleinden worden gebruikt.