adameva

metzak

Een belangrijke opmerking maakt Nussbaum over het feit dat voor schaamte een tekort aan zelfrespect geen vereiste is.
In wezen is voor schaamte als noodzakelijke achtergrond juist zelfrespect vereist.
Alleen als je denkt dat je waardevol of zelfs volmaakt bent, deins je terug voor de tekens van je eigen waardeloosheid of onvolmaaktheid en verberg je die.

‘Omdat alle kleine kinderen een gevoel van almacht hebben, ervaren alle kinderen schaamte als ze hun eigen onvolmaaktheid beseffen.
Dit is een universele ervaring die de achtergrond is van het bijbelse verhaal van schaamte voor onze naaktheid.’

Een goede ontwikkeling maakt het echter mogelijk die almacht geleidelijk los te laten ten gunste van vertrouwen.
Dan leert het kind dat het zich niet hoeft te schamen voor zijn behoeftigheid en dat het kan creatief kan genieten van het subtiele samenspel tussen twee onvolmaakte wezens.

metpaardTerugkerend naar onze patiënt B. begrijpen we nu beter zijn uitspraak ‘Onvolmaakt zijn, betekent voor mij afgewezen worden.’
Als hij huilde, als hij aangaf dat hij honger had waren dat tekens van zijn menselijke naaktheid, die in de ogen van zijn moeder evenzoveel tekens van waardeloosheid waren.
‘Er is maar één manier om iets te bereiken,’ concludeert hij, ‘ en dat is door volmaakt te zijn.’

Uit schaamte verstopt het echte, kwetsbare ‘zelf’ zich en treedt het robotachtige, niet authentieke ‘valse zelf’ zich naar voren.

Primitieve schaamte over je eigen zwakheid is waarschijnlijk een elementair kenmerk van ons emotionele leven.

‘Een ouder die ervan geniet een kind te hebben dat kind is en die in die wisselwerking laat zien dat het goed is om menselijk te zijn, vergemakkelijkt echter het omgaan met de ambivalentie in latere objectrelaties.’

Natuurlijk heeft schaamte allerlei uitingsvormen.
Een ideaalbeeld waaraan je je spiegelt kan altijd tot schaamte leiden.
Wat Nussbaum ‘primitieve schaamte’ noemt is een vorm van schaamte die nauw verband houdt met het narcisme of kinderlijke almacht.

Wij zullen waarschijnlijk allemaal deze schaamte in een of andere vorm ervaren.
Ze wordt zeker hernieuwd en versrterkt door het besef van je eigen sterfelijkheid.
Morrison brengt het mooi onder woorden:
‘Zo inspireren schaamte en narcisme elkaar, wanneer het zelf eerst wordt ervaren als iets wat alleen afzonderlijk en klein is, en vervolgens als iets groots, dat streeft naar volmaaktheid en hereniging met het ideaal.’

Het is uiteraard makkelijk de schaamte ook als wapen te gebruiken.
Mensen beschaamd maken is een effectief middel om ze te overheersen.