Je kunt het bekende ‘chiaroscuro’ effect, reeds gebruikt o. a. door Caravaggio versterken, overdrijven en dan spreek je van ’tenebrisme’. Kontrasten tussen licht en donker wekken meer de aandacht van de kijker dan taferelen in het gewone dagelijkse licht. Het donkere (tenebrae, latijn: duisternis) maakt vreemd genoeg het licht zichtbaarder, zeker in het werk van de Engelse schilder Joseph Wright of Derby wiens leven zich dan ook nog in de tijd van het Brits Enlightenment afspeelde, het licht van de rede, tevens voorbode van de opkomende industrialisatie.

Twee kinderen zitten gebiologeerd te kijken naar de kleine ‘speelgoed-planeten’ voor hen. Een scholier maakt aantekeningen van de roodgeklede wetenschapper in het midden, die een lezing over astronomie geeft. Maar als je van het ene gezicht naar het andere kijkt – elk vanuit een andere hoek, zoals bij planeetfasen – lijkt het er langzamerhand op dat de kennis overweldigend is voor een jonge man aan de rechterkant, die bijna verblind lijkt, en voor een jonge vrouw aan de linkerkant, verloren in het vreemde dat ze aanschouwt. Verlichting – letterlijk of metaforisch – is niet zo eenvoudig. (The Guardian)

Two children sit rapt, beaming at the tiny toy planets before them. A scholar takes notes from the red-robed scientist at the centre, who is giving a lecture on astronomy. But as you look from one face to the next – each shown at a different angle, like planetary phases – it gradually seems that the knowledge is overpowering to a young man on the right, who appears almost blinded, and a young woman on the left, lost in the strangeness she beholds. Enlightenment – either literal or metaphorical – is not so simple. (The Guardian)

When Joseph Wright first exhibited this painting in 1766, it inspired high praise and even poetry. It remains one of his most famous paintings. At its centre, a red gowned philosopher presents a lecture on astronomy using a clockwork model of the solar system called an ‘Orrery’. When it was painted, scientific lectures and demonstrations were popular forms of public entertainment. In Derby, where there was great interest in science and technology, such lectures were held regularly at the Town Hall. These events, combined with Wright’s friendship with some of Derby’s leading scientific minds, may have inspired him to paint this picture. His choice of subject was unprecedented at the time and his dramatic use of light captured the public imagination. (Derby Museums)

bezoek:

https://www.derbymuseums.org/collection/joseph-wright-of-derby/

Een publiek heeft zich rond een docent verzameld om naar een experiment te kijken. Het is nacht en de kamer wordt verlicht door een enkele kaars die brandt achter een groot rond glas met daarin een zieke menselijke schedel. Een witte kaketoe is in een glazen container geplaatst waaruit lucht wordt gepompt om een vacuüm te creëren. Zal de docent de lucht er volledig uitpompen en de vogel doden, of zal hij de lucht er weer in laten en hem weer tot leven wekken? Wright richt zich op de verschillende reacties van de kijkers – van het meisje dat niet kan kijken tot de geliefden die alleen oog hebben voor elkaar. (The National Gallery)

Dit is het grootste, meest ambitieuze en dramatische schilderij van de serie ‘schilderijen bij kaarslicht’ die Wright in de jaren 1760 schilderde. Het toont het drama van een geënsceneerd wetenschappelijk experiment, maar het functioneert ook als een vanitas – een schilderij over het verstrijken van de tijd, de grenzen van de menselijke kennis en de broosheid van het leven.

Bezoek:

https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/joseph-wright-of-derby-an-experiment-on-a-bird-in-the-air-pump

Tussen ‘spelen met’ en ‘wetenschappelijk onderzoek’ is er niet veel ruimte nodig, want al spelend…. Het onderwerp van dit schilderij ‘Two boys with a blatter” is een schilderij uit zijn vroege ‘candlelight paintings’ en nog niet zo lang geleden herontdekt. Een mooie studie die ik je niet wil onthouden.

Two young boys, boldly lit by a concealed candle are inflating a pigs bladder, at the time animal bladders served as toys either inflated and tossed like balloons or filled with dried peas and shaken like rattles. In European art, bladders were often used as symbolic variants on soap bubbles, delicate playthings signifying the fragility of human life and the transience of human achievement. The elaborate costumes worn by the boys were not current clothing and are probably fancy dress outfits, giving an element of style to the picture known at the time as British ‘fancy pictures’.

Wright uses the illumination of the candlelight to show, in painstaking detail, the play of light upon different surfaces, fabric, faces, the translucent baldder. He follows the meticulous, scientific observation developed in his most iconic larger paintings, this realism strengthens the symbolism, and draws the viewer in to the mystical, symbolic world of the painting 
(Croomer Artspace)

Of dit ‘goed nieuws’ was voor beide personen op dit schilderij laat zich raden. Tussen het vele opdrachtenwerk vind je tal van oorspronkelijke ideeën, voel je de nieuwe tijden het landelijke Albion binnensluipen. De wetenschap, de industrie, andere tijden zijn duidelijk onderweg. Soms nog in het licht van kaarsen, in de atmosfeer van het betoverende, al zal de ijver van de wetenschap niet dadelijk iedereen belonen die nieuwsgierig was.

'In de stilte' probeert een goede tot zeer goede kwaliteit van gegevens en afbeeldingen te brengen.  Gebruik, indien mogelijk, een groot scherm.  De inhoud wordt wel eens aangevuld of bijgewerkt.  Het loont de moeite om een bijdrage enkele dagen, weken, maanden later nog eens op te zoeken.  Steeds welkom.

Vrijdag 15 september 2023 stierf kunstenaar Fernando Botero. Op 13 oktober 2006 maakten we een bijdrage die hier, aangevuld, dadelijk te raadplegen is.

DE RONDING: FERNANDO BOTERO