liefdesuur (172)

433_9c782b6513582398e1f6e92145552e9d

P. C. Boutens

Liefdesuur

Hoe laat is ’t aan de tijd?
Het is de blanke dageraad.
De diepe wei waarin geen maaier gaat
staat van bedauwde bloemen wit en geel.
De zilvren stroom leidt als een zuivre straat
weg in het nevellicht azuur;
en morgens zingend hart, de leeuwrik, slaat
uit zijn verdwaasde keel
wijsheid die geen betracht en elk verstaat,
vreugd zonder maat,
vreugd zonder duur…
Hoe laat is ’t aan de tijd?
’t Is liefdesuur.

Hoe laat is ’t aan de tijd?
De zon genaakt de middagstee:
In diepte van doorgloede luchtezee
smoort de akker onder ’t bare goud;
de vonken sikkel snerpt door ’t droge graan;
de schaduw krimpt terug in ’t hout;
in hemel en in waterbaan
geen wolken gaan,
alleen de wit door-zichte maan
blijft louter in het blauwe hemelvuur…
Hoe laat is ’t aan de tijd?
’t Is liefdesuur.

Hoe laat is ’t aan de tijd?
’t Is de avond: in zijn rosse goud
wordt schoon en oud
der wereld dagehel gezicht;
snel aan de hemel valt het water van het licht;
en al de windestemmen komen vrij;
de laatste wagen wankelt naar de schuur;
de doden wenken aan de duistre oostermuur;
en boven glansbelopen
westerse schans in groene hemelwei
straalt Venus’ gouden aster open
zo plotseling en puur…
Hoe laat is ’t aan de tijd?
’t Is liefdesuur.


het woord “maan” (170)

939_49709e5a148b139e5ed269ce23b3f3ca

(uit een interview met de Taiwanese schilder en dichter Luo Qing)

Ik realiseerde me dat je met de klassieke Chinese taal iets nieuws kunt schrijven. Voor het woord ‘maan’, bijvoorbeeld, gebruik je in het klassiek Chinees altijd een toespeling, zoals chanjuan, omdat het normale woord yueliang te gewoon is.
Aan het begin van deze eeuw waren er mensen die zeiden: ‘We moeten een nieuwe taal maken om nieuwe dingen uit te drukken; we moeten in de alledaagse spreektaal schrijven om de ketenen van de oude literaire taal te breken en ons vrij uit te kunnen drukken.’
Toen begon men het woord yueqiu te gebruiken voor ‘maan’. Yueqiu is een nieuw idee; yue verwijst naar de maan en qiu betekent baan, kring of bol.
Die twee karakters bestaan al duizenden jaren, maar vóór de twintigste eeuw zou niemand ze samen schrijven, ook niet per ongeluk.
Ik denk dat dat komt doordat de Chinezen vóór de twintigste eeuw een klassieke, mythologische wereldopvatting hadden: de mensen dachten echt dat er een in een pad omgetoverde vrouw, Chang’e, op de maan woonde. In de twintigste eeuw kennen de mensen het begrip chanjuan niet meer en moeten ze het opzoeken in een woordenboek.
Zulke termen zijn pure boekenkennis geworden, maar als je chanjuan eenmaal kent en ergens leest, zul je een plaatje van een klassiek schilderij voor je zien.
En wanneer je yueqiu gebruikt, ‘maanbol’, komt er een modern plaatje op: de echte maan, al dan niet met astronauten.