maurice-denis-psyche-panel-1-eros-is-struck-by-psyche-1039-s-beauty-1908-trivium-art-history

Waarde Theodore,

Natuurlijk bedoel ik met “perspectief-vervalsing” niet de opzettelijke fouten in de perspectief-leer.
Ook niet het aanbrengen van verschillende vluchtpunten in een beeld (verschillende horizon-punten) zoals mijn gewaardeerde kunstenaar David Hockney dat prachtig toepaste. (bv. The Grand Canyon)
Ik wil het hebben over een innerlijk perspectief, narratieve interpretaties naast al dan niet opzettelijke verdraaiingen van de context.

Als voorbeeld gebruik ik het wat zoeterige prentje van de Franse schilder Denis Maurice (1870-1943), ooit de spreekbuis van Nabis (de profeten) een groep symbolisten, en een vurig bewonderaar van Gaugain. Dat ik hem koos was louter toevallig omdat hij de eerste in mijn virtueel museum was die ik deze nacht tegenkwam.
Ik stuur je een beeld mee van een schilderij uit 1908 (het is het eerste uit een serie waarin het verhaal van Eros en Psyche wordt verteld.): Je ziet de naakte Psyche bij haar gezelschap staan terwijl hoog in de lucht Eros afremt omdat hij door haar schoonheid is getroffen.
Voor Psyche (met de voeten in een beekje) staat een vriendin die haar een bloemenkrans wil omhangen, en een naakte vriend houdt liefdevol de schouder van deze vriendin omklemd. Beneden kijkt een ander zittend koppel toe terwijl in de verte nog twee figuren komen aangerend.

Nu beginnen we met de vervalsing.
In feite zal de zittende vriendin (uit jaloezie wat dacht je wel!) het gerucht verspreiden dat de staande vriendin stiekem verliefd is op Psyche en dat haar vriend haar niet liefdevol omknelt maar haar van elke toenadering wil weerhouden.
De naakte man is daarbij duidelijk meer met de aankomende naaktfiguurtjes bezig in zijn gedachten, jongens die een ander gerucht zullen verspreiden: ze hebben Psyche op het strand zien strippen om een centje bij te verdienen.
Je begrijpt nu het gebaar van Eros daarboven: hij heft zijn arm op om al deze viezigheid niet langer te moeten bekijken.

Nog erger zal het worden als we deze scène moeten weder-samenstellen, eventueel jaren nadien. De zedenpolitie leidt het onderzoek naar wat er nu in feite op dat strand zou gebeurd zijn.
Het gaat over intimiteit, innerlijkheid, seksualiteit, en niets is zo makkelijk als deze onderwerpen om mensen beschaamd te maken. Door die schaamte gaan ze de gebeurtenissen ook anders bekijken. Wat verwacht de intussen geëvolueerde(?) maatschappij van hen? Stel dat puriteinen aan de macht gekomen zijn (de heer B. bezoekt toevallig dit land) en het hoogst onfatsoenlijk geworden is je naakte knie te laten zien in het openbaar.

Moet er nog een schuldige zijn om dit gedrag nu te duiden en te bestraffen? Dat is wel makkelijk want dan kun je een voorbeeld stellen en de mensen nog banger maken. Bange mensen zijn makkelijk te manipuleren.
Het zal je dan ook niet verbazen dat Psyche intussen hoofdredactrice is geworden van een mannenblad en haar vriendinnen een kledingszaak in te dure modieuze spullen hebben geopend terwijl de aanstormende figuren nu poten rammen en bij bepaalde partijen dat ook vrijuit mogen doen.
Perspectief-vervalsing ontstaat door angst, manipulatie, tekort aan zelfanalyse. Daarnaast is het ook goed als je de zogezegde feiten uit de context kunt halen, dat wekt nog vlugger schaamte op.

En Eros? Zou hij presentator van open-en-bloot geworden zijn, of leeft hij op een ver eiland waar nu en dan een mooie meid of jongen aanspoelt? Ik kan de vraag niet beantwoorden maar laat ze aan de fantasie van de lezer over, want zo lang je immers de vervalsing niet persé in andere hoofden wil timmeren blijft ze een leuk spelletje, onze eigen valse natuur ter ere.

Uw dienstbare Psychiater, G. Dumortier