de innigheid (300)

960_ce9a90d2cbbcfb84ff3a3b984f9fe1b1

Griselda Pollock, prof sociale en kritische kunstgeschiedenis aan de universiteit van Leeds, schrijft het (als vrouw) heel treffend:

“Stevens made a difference to the way modernity could be represented by his dedicated investigation of the dual theme of woman and the interior (meaning both figures inside rooms and the psychological interior, indexed as memory or contemplation).
Modernism came about slowly through many, subtle moves, some at the level of the “how” of painting itselfs, others at the level of “what” was suitable or necessary to paint to catch the distinctive traits of modern life.
Stevens’ s small gestures had real importance in their brief moment, but they also percolated through to shape the preoccupations of many those -like Renoir, Cassatt, Morisot, and others, – whom we now acknowledge to have become the more daring radicals in the game of modernism.”

We leven inderdaad tussen La Dame aux camélias van Dumas (een vriend van Stevens) en Flauberts Madame Bovary, en de dramatiek van de cinema na 1900.
Daartussen is er dit moment van schilders die zich terecht “modern” noemen juist omdat ze een kant van de moderne fantasie belichtten, “vrouw” genaamd, “as the defining character of its epoch.”

In korte tijd – en dat maakt de 19de eeuw zo boeiend- verschuiven we van de grootse taferelen van Delacroix (Stevens was een vurige bewonderaar van zijn kunst) naar de momentele impressies waarin het licht de hoofdrolspeler wordt.

We kijken even binnen in het atelier.
De bezoekster zit vooraan in het beeld. Achter haar de vrouwelijke schilder die naar het model kijkt, reeds op doek aanwezig en verwijzend naar Salomé, een geliefkoosd onderwerp uit die tijd.
Maar kijk goed rond hoe gedetailleerd het interieur wordt uitgebeeld, de grote liefde voor het detail, de intimiteit, de vrouwelijkheid.
(zelfs het spiegeltje verwijst naar een beroemd schilderij van eeuwen terug!)
Ook de houdingen van de personages spreken van vertrouwelijkheid, rust en innigheid.
Een tijdperk in een kamer, niet toevallig een schilderatelier.
De dromen op het doek sluiten vrouwen van vlees en bloed niet uit.
Van mannen is er geen sprake.
Buiten woedt de Frans-Duitse oorlog, de voorloper van een bloedige 20ste eeuw.


Nog een mooi detail: Stevens was samen met Henri Gervex de schilder van het “Panorama du Siècle” ter gelegenheid van de wereldtentoonstelling van 1889.
Een deel daarvan is nog altijd te bewonderen in het stadhuis van Saint Gilles (de intocht van Napoleon III)


baden in het maanlicht (299)

759_ade036bd39dff1d7b2032c379d6fe370

Nog even wil ik in het maanlicht baden.
Dit schilderij, “de melkweg” maakt een synthese van Stevens werk.
Hij brengt de nachtelijke natuur samen met de vrouw.
Dat was niet zo vanzelfsprekend als het nu lijkt.
Vrouwen dienden in de schilderkunst als exponent van het mannelijke verlangen, als symbool van de schoonheid of werden als bijbelse of mythologische figuren verbeeld.

Dit is een negentiende eeuwse vrouw die vanuit een hotelkamer over de nachtelijke zee kijkt.
Het maanlicht is tot in de fluwelen gordijnen aanwezig.
Het werk ontsnapt aan de impressionistische invloeden die toen opgeld maakten.
Een vrouw met emoties is het: ze brengt een vinger aan de mond bij het zien van zoveel schoonheid. Haar zwarte jurk sluit aan bij de donkere kleuren maar verhoogt de intimiteit.
Als man zou je kunnen denken dat ze iemand verwacht, de thuiskomst van een geliefde die lange tijd op zee is geweest, maar het schilderij plaatst de hoofdfiguur in relatie met de oneindigheid van de melkweg. Twee mysteries komen samen.

Stevens schilderde vrouwen in hun dagelijkse bezigheid.
Het waren vrouwen van de gegoede midden- en upperklas, maar hij bekijkt hun intimiteit niet vanuit de beschouwende mannenogen maar schept vanuit de vrouw een band met de meestal kleine omgeving: de kamer, een dagelijkse ruimte.
Er is maar één naakt van hem bekend, een vrouw in een badkuip, hoofd boven water. “Le Bain” (1867)

Zelfstandige vrouwen waren het waaraan hij in Parijs schilderlessen gaf. Zelfs Sarah Bernardt was een van zijn leerlingen.
Dat is voor het prentje hierboven.
Nu laat ik je met deze mooie vrouw naar buiten kijken.
Baden in het maanlicht .