Beste dolende Psychiater,

Toen ik je brief kreeg, was net alles uitgepakt.
Ik bedoel: de koffers, boeken, schriften en notities vooral, kortom de reiziger die weer thuiskwam nadat mijn goede vriend Abram Baumgarten mijn zwervend leven heeft overgenomen.

Wij beiden kwamen thuis.
Jij uit het mytische Afrika, ik uit de States.
Een grotere tegenstelling is niet denkbaar.

Toch herken ik gemeenschappelijke kenmerken.
Na het lezen van je brief, kwam ik weer terecht bij de goede vriendin uit Chicago, Martha Nussbaum die in haar boek: ‘Oplevingen van het denken. Over de menselijke moties’ (Ambo A’dam, 2006) een hoofdstuk wijdt aan Walt Whitman, onder de titel: ‘Een democratisch Verlangen”.

Ze noemt Walt Whitman terecht een ‘politiek’ dichter, een dichter die zegt dat poëzie een wezenlijke rol te spelen heeft in de Amerikaanse democratie.

‘Dat komt omdat de dichter weet wat het betekent om mannen en vrouwen als doel te zien en de grenzeloze, even grote waarde van ieder afzonderlijk te beseffen:

(citaat) Hij ziet eeuwigheid in mannen en vrouwen, hij ziet mannen en vrouwen niet als dromen en stippen.

Voor het grootse Idee, het Idee van volmaakte en vrije individuen,
Daarvoor loopt de bard vooruit, als leider van leiders,
Zijn houding vrolijkt slaven op en is vreemde despoten een gruwel.


(einde citaat)

Dat is een beetje psalmistisch, eigen aan de tijd waarin het is geschreven, net voor de burgeroorlogen die Amerika zouden verscheuren, maar ik kan me moeilijk een hedendaags dichter voorstellen die in die zin bijvoorbeeld over Afrika zou schrijven, over de slavernij die armoede en ziekte is.

dyn004_original_450_269_jpeg_20344_6553c3fb5607789da0a03ce358f5433e

Volgens Whitman is het democratisch visioen uiteindelijk een visioen van liefde, zegt Nussbaum.

Maak mijn naam bekend
en hang mijn portret op
als dat ven de tederste minnaar. (…)

…die niet trots was op zijn liederen
maar op de onmetelijke oceaan
van liefde in hem.

dyn004_original_400_572_jpeg_20344_59af1e5bf4316f2ec274e20b4f4c9c79

En die liefde is niet knus of zachtaardig, neen, er moet dringend wat veranderen in dat geliefde land van hem.
Kijkend naar de Amerikaanse idealen van gelijkheid en vrijheid concludeert hij:

Onder dat alles ligt de Uiting van liefde
voor mannen en vrouwen
(Ik zweer dat ik genoeg machteloze uitdrukkingen van liefde heb gezien voor mannen en vrouwen
Na vandaag gebruik ik mijn eigen uitdrukkingen van liefde voor mannen en vrouwen)

En die ‘eigen uitdrukkingen’ waren niet zo geschikt voor de conformistische Amerikaanse samenleving.

Werd in 1855 ‘Leaves of Grass’ nog lovend ontvangen -ondermeer met een lovende open brief van Emerson- er kwamen meteen ook al bitsige commentaren binnen die steeds maar toenamen.

‘Stompzinnige viezigheid’, een ongelijksoortige hoop bombast, de auteur is een vulgaire gek, hij zou in elke fatsoenlijke samenleving verbannen moeten worden als iemand die nog minder was dan een beest, enz.

Men ontdekte immers dat de gedichten ingingen op lichamelijke en seksuele thema’ s, en net zoals in deze tijd in de USA (en hier) was dat nog steeds een stap te ver.

Voor Whitman kon er geen opvatting van democratische liefde geformuleerd worden zonder een nieuwe houding tegenover het lichaam en seksualiteit.
Nussbaum:

‘Poëzie die gelijkheid bezong moest ook erotisch zijn, op een schaamteloze uitdagende manier.
En die erotiek moest onbeschroomd seksueel zijn.
Wat is het verband?
Wat is de nieuwe opvatting van liefde die Whitman zegt naar Amerika te brengen?
En waarom moet die democratische liefde erotisch zijn, en dan nog erotisch in seksuele zin?’

Zijn, haar en mijn antwoord volgt weldra.