Nog even blijf ik bij de beelden van gisteren, of beter: vertrek ik bij de beelden van gisteren want dit Franse dorpje en de regenboog boven de Schotse eilanden, werd geschilderd door de Schotse schilder Muriël Barclay, net zoals de andere werken bij dit geschrift.

Tot daar toe niets aan de hand: je merkt de stapjes van de vorige wandeling en we zijn duidelijk in dezelfde richting op zoek naar begrippen van essentie en herkenning.

Ook deze prenten, de zomerzeilen en ‘smell nice’ kun je bij onze wandeling rangschikken.

We verlaten nog steeds de directe herkenbaarheid van het naturalisme, we zien en ervaren de innerlijke beweging, maar dan gebeurt er iets wonderlijk.

Kijk maar naar deze prent:

Drie kinderen en hun hond, ‘de Waddels’.
Hoor je de ‘kenners’ roepen: maar dat is nu eenmaal wel heel commercieel, en konden we het al niet vermoeden toen we de kleuren van de bovenste werken zagen, die liefde voor de pasteltinten, het wazige?

Waar loopt dan wel die lijn tussen de Mondschein-sonate en de strijkkwartetten?

En waarom zouden hedendaagse portretten minder bij de grote Kunst behoren (als die al bestaat) dan de duizenden portretten uit de 16de-19de eeuw?

Of is het feit dat haar werk ook bij posters wordt teruggevonden een aanduiding dat het hier om ‘minder’ waardevol werk zou gaan dan de moeilijk toegankelijken waarbij een studie van een ‘dr’ of ‘prof’ hoort?

De Waddels willen duidelijk een geschilderd of getekend portret van hun kinderen.
Net zoals alle ouders en grootouders kennen zij de vergankelijkheid van hun eigen kinderjaren, en wie zou niet graag zo’n portret van zijn/haar kindertijd als herinnering willen meenemen?

Kijken twee kinderen tijdens het poseren naar de televisie? (samen met de hond) en waarom kijkt het ene kind naar de schilder, oftewel naar ons?

Hun houdingen zijn erg natuurlijk, hun wezen getuigt van stilgevallen activiteit, maar je weet dat ze weldra zullen recht springen en weer de tuin zullen in hollen.

Want het is zomer.
Je ziet dat aan het licht, aan hun kledij.
Ze dragen geen schoenen.

Je herinnert je vast zo’n dag uit je eigen leven, of is dat nu juist het pijnlijke dat je toen geen tijd had om hem op te slaan, dat je vermoedt dat je toen gelukkig was zonder nog te weten wat je al die uren, dagen, weken en maanden hebt gedaan?

Al ken ik de Waddels niet, ik weet waar hun portret voor staat.
Het maakt je hoe dan ook gelukkig, en je verlangt om in je ziel weer terug te keren naar zo’n dag.

Een dag die Murïel Barclay voor hen en ons allen vereeuwigd heeft.
Een niet kleine verdienste is dat.

De werken van de Engelse kunstschilder Mark Leach brengen de kleur en de compositie tot essentiële onderdelen terug.

Ook in de penseelvoering is stilte ingetreden en het zal je niet verwonderen dat pastel als medium een geliefkoosd expressiemiddel werd.

Dit is de winterdag zoals jullie -met dat middellandse zeeklimaat van tegenwoordig- nog niet gekend hebben.

Maar ‘speak memory’.
Herinner je met Jan de Wilde de eerste sneeuw en jouw blauwe uren van het voorbije jaar.

De sneeuw heeft een blauw geheugen, hoe wit hij het landschap ook maakt, de weerkaatsing van het licht, vooral het late licht zorgt voor die blauwe ziel.

De kale bomen en hun lange schaduwen doorstrepen het landschap.
Terecht zijn hun schaduwen blauw.

Ze maken het beeld dicht door hun veelheid, en op een bank zit een rood vlekje.

De stilte.

Ook onder het afdakje rechts is er een menselijke aanwezigheid, vermoed ik.
De illusies zijn weg.

Geen tijd om te picknicken, geen vogelgekweel of geruis van de wind in de kruinen.
Je zult hoogstens de takken tegen elkaar horen kraken terwijl poedersneeuw neerdwarrelt.

De essentie van de essentie.
Je wordt door geen details afgeleid.

Deze doorsnede van een winterdag ergens rond Sussex waar de schilder woont en werkt kan net zo goed hier in de States of bij jullie in de Lage Landen gelokaliseerd worden.

Jung zou van een archetypische sneeuw spreken, sneeuw zoals wij die in onze gemeenschappelijke geheugens ervaren en wiens landschap wij pas daarna naar ons persoonlijk verhaal detailleren.

Er is stilstand, verstilling, geen groeikracht.
We zijn in onszelf gekeerd, net zoals de natuur.

Nog een stapje verder in het volgende schilderij.
Laguna.

We zijn in Venetië.
Water dus.
Daarop de stad, een aanduiding van een toren, de stad.

Belangrijker dan de vormen zijn de vlakken.
De dimensionale kant van het tafereel is herleid tot een soort landkaart van ons collectief geheugen.
Venetië is niet alleen Venetië, maar alles waar de stad historisch en toeristisch, literair en politiek voor stond, staat en zal staan.

Je vervaagt de werkelijkheid, het detail, om te zoeken naar de essentie van de sfeer, naar de tijdloosheid.

Alsof je terugkeert naar de zwarte schimmenknipsels van de 18de eeuw waarmee vooral portretten in profiel op witte achtergrond werden gekleefd.

Niet om de essentie te bereiken, maar bij gebrek aan het duurdere geschilderde portret of door afwezigheid van de fotografie.

We zijn ver van het detail, voor mij net zo dierbaar als deze sfeerstudies, ver van het uiterst persoonlijke waarmee de 19de eeuw zou afronden en waarin de 20ste zou schitteren en ten onder gaan.

En daarmee ligt ook de gewoontevorming op de loer.
Je kunt picturaal de wereld tot deze grootste gemene deler blijven herleiden, je kunt je eindeloos herhalen.

De nacht en dag in Toscane hiernaast zijn opnieuw pogingen om met enkele details een sfeer te vangen.

Begrijp je mijn dubbele gevoelens?
Ik weet dat Bach en Mozart ten allen tijde opdrachtenwerk vervulden, om den brode en met evenveel plezier zal ik naar Schuberts liederen blijven luisteren ook al weet ik dat ze uit noodzaak voor het dagelijkse bestaan zijn geschreven.

En Bach moest een kroostrijk gezin onderhouden en weklijks kerkwerk afleveren en de jongetjes van zijn koor temmen, en…

Toch ligt daar de herhaling, de gewoontevorming niet zo voor hand.
Al herken je na enkele maten de liederen van Schubert, al weet je dadelijk Bach te herkennen, de uitwerking van hun thema’ s, van hun muzikaal verhaal is telkens weer verrassend, voor welke broodheer (of dame) ze ook geschreven zijn.

Zeshonderd Engelse ponden voor een prentje van hiernaast zijn nog te doen, maar je moet ook van ophouden weten en toch weer proberen je eigen onrustige ziel te laten doorbreken, tenzij je natuurlijk die rust hebt gevonden waarnaar wij met zijn allen nog voor het graf naar op zoek zijn.

Maar laat de schoonheid van enkelen onder hen daarom niet minder zijn.
Tussen boterham met beleg en zielenroerselen hoeft de afstand niet eens zo groot te zijn.

De grafische en picturale kunsten herhalen zichzelf.
Dat is menselijk.
Ik las je opstel over oorsprokelijkheid en het grote slappe echokoor.
(Herinner je O che bon echo, van Lassus?)

Het waarnemen van de werkelijkheid bestaat niet.
DE werkelijkheid is onbestaande, dus laat staan het waarnemen ervan.

Onze verhouding tot ‘een’ werkelijkheid is al een beter uitgangspunt.
Je kunt die werkelijkheid ‘ervaring’ noemen, en haar pluriformiteit maakt kunst net zo boeiend.

Ik hou van de zuivere kleuren, van de tonaliteiten waarin de verf en de penseelstreek nog aanwezig is.

Klassiek voorbeeld is Van Gogh, maar minder bekend maar door mij evenzeer geliefd is Carolyn Harris, USA, North Carolina en New York als studieplaatsen.

. At first glance they are so deceptively simple and straightforward–a winter landscape, trees in a garden or flowers in a vase–that one might miss their complexity and deeper beauty. Stylistically, as in the lush summertime oil called Perfect Day, East Gloucester I, Harris’s vision displays affinities to the landscapes of George Bellows and John Sloan, while her clarity and direct paint application prompt this viewer to think also of more contemporary artists, like Louisa Matthiasdottir and Robert De Niro, Sr. Her vision is passionate without being overly romantic, her drawing fluid and her color brilliantly understated.

Ik probeer me zoveel mogelijk van ‘art-gelul’ te onthouden, maar de direktheid van haar kleuren, de soberheid waarmee haar beeld wordt opgebouwd, de beweging (ook in de rust) van haar gemoed die doordringt in de beweging van de borstelstreek, het zijn elementen waarbij woorden overbodig worden en puur genieten de hoofdzaak vormt.

Kleur.
De onderdelen zijn onbelangrijk geworden.
De totaliteit van het lichtspel en de directheid van de beweging zijn haar onderwerp.

Persoonlijk vind ik haar heel erg ‘mannelijk’ schilderen, al zullen kleuren en aanvoelen van het licht wel heel vrouwelijke eigenschappen zijn.

Ik vermoed dat het globaal ervaren van de werkelijkheid nauw aansluit bij het intuïtieve.
Mannen zullen een totaliteit uit onderdelen opbouwen en ik meen dat vrouwen vanuit de globaliteit details ervaren, maar meer dan vermoedens zijn het niet.

Passionate.
Ja, inderdaad, maar dan een passie die vanuit het onderwerp vertrekt terwijl wij, mannen onze passie projecteren in een landschap.

En de rest is zwijgen.
En kijken.

Dit levendig werk (muurschildering) is van de Brooklyn kunstenaar Adam Cvijanovic (1960) die momenteel in Korea tentoonstelt en waarvan we hier in NY werk te zien krijgen in het voorjaar.

De naam verraadt de Servische afkomst van vader (architect)en ma was een New Englander, invloeden die in zijn werk zichtbaar blijven.Hij begon met olie op doek, maar de ruimte zelf inspireerde hem, het vaderlijke bloed ging waar het niet kruipen kon, en hij begon weldra op erg grote formaten te werken, waarbij de ruimte zelf een meer dan belangrijke rol speelde.

Klik maar even op het kleine fotootje en je ziet meteen wat ik bedoel.

The result is a kind of highly aesthetic wallpaper that heightens awareness of a room’s confinement, even as its imagery seems to dissolve the architectural barriers between inner and outer space. “The idea of boundaries unsettles me,” Cvijanovic says. “I have difficulty painting normal ‘couch-sized’ paintings.”

Die grensvervaging tussen innerlijke en uiterlijke ruimte kun je natuurlijk ook in je geest bewerken, maar de Amerikaanse way of painting combineerde de ruimte van het gebouw met de erg naturalistische ruimte van het onderwerp.
Je zou vanuit de ruimte gewoon kunnen binnenstappen.

Het spektakel is uiteraard de hoofdmoot.
Je wordt hoe dan ook aangegrepen, en net zoals bij de technisch knappe animatiefilm ‘Happy Feet’ voel je de kou tot op je huid.

Ook in dit werk zonder titel voel je de beweging van de vuurpijl vanuit de opkijkende massa mensen.
Met de techniek van een striptekening volgen onze ogen het spoor van de pijl of raket, versterkt door de blikrichting van de toeschouwers.

Hoe belangrijk de ruimte is, blijkt als je deze splendor in het gras in zijn reëele ruimte bekijkt op het aan te klikken fotootje hiernaast.

Het mooie rustende lichaam overweldigt je in cinemascope-formaat.
Je wilt mee de wei in omdat je in je geest dezelfde proporties aanneemt als het liefelijke onderwerp, een vergroting die ook werkt op de reusachtige projectiedoeken van onze hedendaagse cinemazalen.

En het is niet alleen de grote afmeting van zijn doeken of muurschilderingen, maar vaak doen allerlei elementen uit een ruimte dienst om het doek met de werkelijkheid te confronteren of om ze aan te vullen.

Het is een werkwijze die we bij verschillende hedendaagse artiesten aantroffen: het picturale van het vlak confronteren met de ruimtelijkheid van herkenbare voorwerpen zoals meubels.

De gehele ruimte wordt kunstwerk.

Je confronteert tegenstellingen in tijd en ruimte.
Onze geest weet niet goed wat hij moet doen met de neo-classisistische stoelen in een ruw berglandschap.

Zou je ze schilderen op het doek zelf, dan verliezen ze hun zelfstandigheid, dragen ze wellicht bij tot een surrealistische sfeer, maar nu blijven ze hun eigenheid behouden en roepen daardoor allerlei vreemde combinaties op.

Ook de Napoleon-III stoelen en tafel tegenover het beeld van de woestijn overtreft het gevoel van louter decoratie.

De ‘beschaving’, de huiselijkheid tegenover het leven in het kleine gele tentje op de voorgrond van de wandschildering, de oneindige ruimte tegenover de afgemeten stijloefeningen van het meubelstel.

Maar de beweging overheerst.
Huisraad houdt het binnen niet uit.

Al doet het medaillon eerder barokachtig aan, zijn inhoud is helemaal hedendaags.
Al wat wij in onze huizen hebben verzameld, beweegt in een net zo barokke wenteling door het zwerk.

De engeltjes zijn vervangen door huisraad.
Deze aardse goederen die ons steeds weer de hemel op aarde beloven.

Het vervelende van onze geest is dat hij onmiddellijk wil interpreteren, dat hij er niet meer in slaagt te beschouwen zonder een aanloop naar een verhaal of een oordeel te vormen.

Door prikkels gebombardeerd zijn wij op onze hoede.
Verklaringen liggen klaar, daarna volgen waarde-oordelen, en niet zelden weigeren we de integratie in onze denkwereld gewoon door te oppervlakkig kijken, of door de platvloersheid van wat er te bekijken valt.

In Der Spiegel van vorige week (30/12) wordt het einde van de Duitse televisie aangekondigd, einde bij gebrek aan inspiratie en durf.
Als ik de programmatie van dinsdagavond 2 januari bekijk, vrt-één, dan sluit ik me bij die bevindingen aan.

Soaps (Thuis), emo-verhalen (Telenovela heet dat tegenwoordig), liefst twee, (Kaat en Emma) en Koppen, emo-documentatie of spektakel.

In tijden van emotionele armoede bloeien emo-verhalen als nooit tevoren.

Tot mijn verbazing lees ik daarbij dat de net manager van één (Mieke Berendsen) in de Standaard van 31 december het heeft over kwaliteit voor iedereen, en deze kwaliteit relateert ze aan het herhalen van formats die hun ‘diensten al bewezen hebben’.

Bedoelt ze daarmee de eindeloze herhalingen van de kampioenen, de eindeloze herhalingen van het leven zoals het is, nog maar eens (het her-beleven, zei de omroepster) de tweede serie van kinderen van Dewindt?

En is dit de manier om (ik gebruik haar eigen woorden) de feel-good-factor te laten primeren, iets wat blijkbaar noodzakelijk blijkt te zijn voor het merk “één”?

Eén mag de kijker niet koud laten, en uitgerekend het programma uit het koude Siberië, maakt dat inderdaad waar, en dan nog het pluimpje voor ‘alles uit de kast’, en we zijn rond.

Voor de rest herhalen wij de formats van één jaar gratis waar vooral de spelpresentator plezier aan beleeft, kunnen we volgens allerlei uitspraken ook nog twintig jaar verder met man bijt hond, doen we rustig nog tien seizoenen de slimste mens, en vraagt de netmanager zich toch nog af of de juiste programma’s wel op de juiste plaats stonden, of begrijp ik het verkeerd als Alles uit de kast (het gaat immers over “boeken”) beter naar Canvas zou verhuizen zodat de platgetreden paden nog platter kunnen worden.

Laten we dus ons aansluiten bij de Duitse televisie (ook daar wordt er door BV’s gezongen en geschaatst dat het een lieve lust is, net zoals op Prosieben en RTL) en het einde van Eén aankondigen, voor het lijk kwalijke geuren begint uit te wasemen.

De titel in Der Spiegel ‘Kreative Querschnittslähmung’ (kreatieve dwarslesie-verlamming) liegt er niet om.

Degene die dit beweert, meneer Oilver Kalkofe, schrijft al levenslang Medienkritiken en van hem wordt gezegd dat hij als geen ander van het medium houdt.

‘Unser Fernsehen ist am Ende.
Beim Versuch, es allen recht zu machen, auf riskante Innovationen zu verzichten und einfach die Erfolge der restlichen Welt zu kopieren, ist das Deutsche Fernsehen versehentlich mit dem Hintern an den Knopf für den Selbtzerstörungsmechanismus gekommen.’

Ik raad je de lectuur van dit mooie artikel, De Spiegel nr 1 30/12/06, van harte aan beste Net-Managerin want er is meer dan één gelijkenis waar te nemen.

‘We vinden ook dat VRT-één meer positivisme moet uitstralen.’ zegt Berendsen.Volgens de bewindsvrouw waren we bij wijlen te ernstig en soms zelfs te donker.

Positivisme?
Euh…
Wetenschappelijke programma’ s?
Neen, neen, kritikaster, het gaat om die feel-good-factor, die beelden van de gelukkige kapitein boven in de vuurtoren of op de brug, de visboer, de containers, kortom: al ben je zelf niet gelukkig, wij zullen het gelukkige leven even voor je klaarstomen.

Te ernstig, en te donker?
Het ging over een hardere docusoap (???), zegt de dame en daarachter het rechte pad en dan nog eens Koppen, te veel miserie op een hoopje dus.

Zou het kunnen dat de sensatietoon van dat Koppen-gedoe, of de onwaarschijnlijke storylijnen van die ‘harde’ docusoap dat te donkere gevoel meebrengen of aankweken?

We kunnen ons inderdaad nog gelukkig prijzen om Woestijnvissen in het omroep-aquarium te hebben maar ook daar moet je eerlijk durven zeggen dat de marjetten op hun bek zijn gegaan net zoals het einde van de geroemde parelvissers een aanfluiting was van elke goede storylijn.
En terecht wordt Frida in De Laatste Show geprezen (maar spaar ons van het cliché straffe “madam” aub) maar over de keuze van gasten en de hun bemeten tijd zullen we kuis zwijgen.

Ook in Kinderland is het inderdaad één stem die in de duisternis klinkt, en inderdaad je moet het maar kunnen, maar mag het ook eens iets anders dan Studio 100 zijn?

Het investeren in nieuwe projecten, of de taak van de openbare omroep als “cultuurspreider” is net zo belangrijk als het zgn. feel-good-gevoel.

Een huis dat zich respecteert zou nauw met allerlei opleidingsinstituten moeten samenwerken om naar talent te snuffelen, om in labo-werk pilootprogramma’s te maken, om naast het ontdekken van nieuwe BV’s ook televisiemakers op het spoor te komen.

En mogen Uw Telenovela ook eens over iets oudere mensen dan late twintigers en dertigers gaan?
Vergrijzing?
Nooit van gehoord.
Dat is tegen het feel-good-gevoel.