dyn006_original_480_317_jpeg_20344_53990b28747665aac1840413d551b1e4

Hierboven een foto uit de gebombardeerde VN-school in Gaza, hieronder een Israelische moeder en kinderen bij een raketaanval uit Gaza, beide foto’ s uit het materiaal van de NY Times.

dyn006_original_480_320_jpeg_20344_d22f08edc6f838392e104f43d8895851

Ver van huis?

Of dichterbij, hoe moet je omgaan met mededogen bij procedurefouten die het mogelijk maken dat wat wij misdadigers noemen vrijkomen?

dyn003_original_278_534_jpeg__247eea2cd54b00ae33fcd9851a7eb67d

Op zoek naar degenen die zoiets mogelijk maken (O, Oedipus) en die dan hard straffen zoals Landuyt kakelde, of inderdaad de vinger op de wonde bij de wetgever zelf leggen, en schuld bekennen tegenover de burger die hen gekozen heeft, of zijn wij in paniek niet de eersten die om ‘snelle’ wetten roepen, en dus…

dyn004_original_437_313_jpeg__448982c823dffc343ec5c6f4860de600

‘Hoe kan de maatschappelijke cultuur in een liberale democratie passend mededogen bevorderen en hoeverre moet ze daarbij vertrouwen op deze drijfveer die zoals toegegeven feilbaar en onvolmaakt is?’ aldus de vraag waarmee Martha Nussbaum haar hoofdstuk met de ondertitel ‘Mededogen en instituties’ opent.

Ze wil zich bij die vraag richten op de rol van mededogen in samenhang met een vorm van politiek liberalisme, een politieke opvatting die een overlappende consensus nastreeft bij uiteenlopende groepen burgers, met respect voor de ruimte waarin iedereen zijn eigen redelijke opvattingen van het goede kan ontwikkelen en nastreven.

‘Waarom zou zo’n opvatting iets met emoties te maken hebben, vraagt iemand zich misschien af.
Het antwoord is natuurlijk dat elke politieke opvatting zich bezig moet houden met de drijfveren van burgers, enerzijds om zich ervan te vergewissen dat die opvatting ten minste haalbaar is – dat er niets onmogelijks van de menselijke psyche wordt gevraagd- anderzijds om haar een redelijke kans op stabiliteit te geven.
Daarvoor is een ‘rationele politieke psychologie’ nodig, zoals Rawls zegt, die algemeen genoeg is breed geaccepteerd te worden, maar ook concreet genoeg om er zeker van te kunnen zijn dat onze opvatting vanuit menselijke drijfveren gezien geen fatale tekortkomingen heeft.’

dyn002_original_292_441_jpeg__f18ef0e7922565aac16a405550ac42ed

Hoe kunnen we dus in onze samenleving passend mededogen bevorderen en hoe ziet een mededogende samenleving eruit is haar en dus ook onze vraag.
In een vorige redenering hebben we toegegeven dat passend mededogen onbetrouwbaar en partijdig is, dus moeten we mededogen op twee niveau’s bekijken: het individuele en het niveau van de inrichting van de instituties.

De inzichten van passend mededogen kunnen vorm krijgen in de structuur van rechtvaardige instituties, zodat we niet afhankelijk zijn van volmaakt meedogende burgers.

‘De inzichten van het meedogende voorstellingsvermogen kunnen op allerlei niveau’ s en op allerlei manieren in wetten en instituties tot uitdrukking komen.
Ze kunnen ook een rol spelen bij de fundamentele inrichting van de samenleving en de keuze van de grondbeginselen om die zaken te verdelen.
Ze kunnen ook een rol spelen bij concrete wetgeving: bij het maken van belastingswetten en het opzetten van een zorgstelsel, bij het aangeven van de ernst van vergrijpen en straffen in de strafwet, bij democratische afwegingen over ongelijkheid van mensen op allerlei niveaus – en ten slotte vanuit gedachten over de plicht van de rijke landen jegens arme landen, bij het bevorderen van politiek en economisch welzijn.

Nu kan je je natuurlijk afvragen of mededogen niet overbodig wordt door deze handelswijze?
Kant zegt dat er alleen ruimte voor persoonlijke giften uit mededogen is ‘ingevolge een onrechtvaardigheid van de overheid in welvaart die liefdadigheid noodzakelijk maakt’.
Deze redenering kun je terugvoeren op de discussie tussen Plato en Aristoteles waarin deze laatste aanvoert dat er in de ideale stad, waar privé-eigendom niet bestaat en er dus geen ongelijkheid is in bezit, geen ruimte zou zijn voor de morele deugd vrijgevigheid.

Laten we als antwoord daarop even rondkijken en de spiegel niet vergeten, dan weten we dat de kans klein is dat onze huidige instituties volmaakt zijn en dat, zelfs als er al uitstekende instituties zouden bestaan deze altijd door mensen gesteund moeten worden om stabiel te zijn.

We zijn dus afhankelijk van meedogende individuen als we essentiële politieke inzichten bezield en zichtbaar willen houden.
Politieke stelsels moeten om goed te zijn door mensen ‘bezield’ worden.

Wordt vervolgd.