klaag de tijd maar aan (206)

810_eab029117cf9704960ab212dc0c2e9ef

Een jammerende oude vrouw zit op de grond.
Met één hand houdt ze vertwijfeld haar hoofd vast.
Haar hele lichaam straalt wanhoop uit: het dunne piekhaar, de duidelijk tandeloze mond, de grote onderkaak, de om het lijf zwabberende kleding.
Vooral de ogen van de vrouw zijn sprekend weergegeven: slechts kleine zwarte puntjes, hoog in witte oogkassen. De sterke licht-donkercontrasten en het zwarte kader om de tekening versterken het dramatisch effect.

De Spaanse kunstenaar Francisco de Goya (werkzaam in Madrid, Castilië) maakte deze tekening tussen 1808 en 1812.
Onder de tekening schreef hij in potlood de tekst ‘Quejate al tempio’ ofwel ‘Klaag de tijd maar aan ‘.
Een dubbelzinnige tekst, waarin het woord tijd zowel op haar leeftijd als op de periode kan slaan.

Die relatie tussen je eigen tijd zowel je eigen leven als de tijd waarin je leeft, is een vreemde relatie.
Toen ik jullie de tentoonstelling uit Chelsea bezorgde, viel het mij op dat het begrip tijd bijna werd opgeheven: in enkele seconden bereikte de hele tentoonstelling jullie en konden jullie naar hartelust zelf de sites uitproberen, de verbanden leggen, kortom: vanuit jullie werkkamers was de reis naar Chelsea (USA) overbodig geworden.

Dat heeft iets met de tijd van nu te maken: de tochten die “de geest” kan maken zijn eindeloos.
Of ze ook gemaakt worden?
Je zou dan een onderwijs moeten krijgen waarin je eerder verbanden leert ontdekken dan wel wetenswaardigheden an sich moet opdoen, waarin je de persoonlijke ervaring kunt kaderen naast de historische ervaringen voor ons.
Maar wie “ervaringen” zegt, schrijft ook “emoties”, en laat dat nu iets zijn wat deze tijd absoluut niet (meer) kan hanteren.

We hebben een overvloed aan programma’s “uit het leven gegrepen” maar we leven zelf nauwelijks.
De wereld is ons dreigend voorgesteld, en om elke hoek schijnt gevaar te loeren.
Het risico, zo nodig om ontdekkingen te doen, hebben we buiten gesloten.

Maar alle verzekeringen ten spijt, de anti depressiva vliegen de winkel uit, en hoe zekerder de zekerheden, hoe banger de mensen.
Dat heb je voor een groot gedeelte aan die “besmette” media te danken.

En hoe ouder je nu zelf wordt, hoe meer je voelt dat je je tijd hebt gehad.
Was dat een vrij natuurlijk gevoel in wat wij primitieve samenlevingen noemen, en stelde je daarmee je kennis en je ervaringen ten dienste van de aanstormende generatie, nu wacht de zetel met de hoge rug in het rusthuis (reserveren vanaf je veertig wordt)

En dat zoiets vreemde gevoelens oproept, moet Goya al geweten hebben.
“Klaag de tijd maar aan”, schrijft hij onder zijn tekening.
Hij wist dat de tijd waarin hij het schreef al niet gemakkelijk was, Napoleon die door Europa trok, de mensheid die zich voor de industrië¨le revolutue begon te krommen, de verschrikkelijke hongersnoden, de vlucht van het platteland, de nieuwe verdeling van Europa, en ga maar verder.

Heel fraai, maar als je dan voelt dat je eigen leven mee ten onder gaat, dan zal je dat machteloze gevoel bekruipen dat vaak uitmondt in het “après nous le déluge”.

Verbind dus maar deze prachtige tekening met de besmette media van gisteren, en je zult zien dat de vragen dezelfde zijn maar het antwoord nog steeds onduidelijk is.

En dat zijn dan bedenkingen op 8000 meter hoogte, op zoek naar verdwenen prenten, met de vurige tongen van Pinksteren in ’t vooruitzicht.
Als dat geen troost is!