het gevaarlijke beeld (1) (481)

507_8f190d941314f8860b1ab330e12d4be1

Het was ook een tijd van hevige emoties.
Zijn schilderwerk en zijn leven zorgden voor heel wat commotie in de zeventiende eeuw.

(Wie niet dadelijk Rembrandt met Caravaggio kan verbinden, reize naar Amsterdam om de mooie tentoonstelling Rembrandt-Caravaggio te bekijken)

Maar laten we bij de ongekende emoties blijven.

Ongekend in de West-Europese schilderkunst.

Als Abraham zijn zoon Isaac aan Jahweh moet offeren, gebeurt dat niet zonder protest van de betrokkene.
De mooie Engel links kan de aartsvader nog op andere gedachten brengen, en wijst de plaatsvervanger aan, maar het gezicht van de jongeman verraadt dat zijn tussenkomst hoog nodig was.

Hier wordt niet gemekkerd, tenzij door de bok die weldra de zoon mag vervangen, hier wordt geen ideaal beeld opgehangen van de gelovige pa die zelfs zijn zoon wil offeren, hier zie je een walgelijke vader die zijn puber bijna met enig genoegen de keel oversnijdt, een vaardigheid waarin de schilder ook wel eens uitblonk.

Willen of niet, je wordt erbij betrokken, je hoort de jongen roepen, en je voelt de hand van de engel op je eigen arm die vastberaden het mes op de kinderkeel gaat zetten.

Je kunt je voorstellen dat Rembrandt, een man uit het Noorden wel even schrok.
Hij kwam in contact met het werk van Caravaggio door zijn leermeester Pieter Lastman en later door zijn vriend Jan Lievens die het werk van de Utrechtse caravaggisten al kende voor hij met Rembrandt in contact kwam.

Jan Lievens (denk aan de gezeten schildersgezel voor het plaasteren cherubijntje) kende Rubens, ook al door Caravaggio beïnvloed, en die vreemde mengeling van Antwerpse, Utrechtse, Leidense en Italiaanse licht en schaduwen zette in de zeventiende eeuw het statische beeld in beweging.

Je kon het doek horen.
Erger nog, je kon de lichamen bijna ruiken of voelen.

Caravaggio verafschuwde navolgers, hij raadde iedereen af zijn stijl te gebruiken, maar er ontstond in Europa een ware Caravaggio-industrie.

Kleur, ja, maar vooral licht en schaduw waren de krachten die het onderwerp uit zijn tweedimensionale beperking haalden en de kijker naar de keel en soms ook wel eens naar het hart grepen.

Het was een tijd van grote emoties.
Net zoals nu.
Het beeld zette mensen in beweging, afschuw en lof toeterden tot bij heersers en kerkelijke prinsen.
Het beeld werd gevaarlijker dan ooit.

(morgen meer)